Riskant alternatief

Finland is door zijn geopolitieke ligging een speciaal geval onder de drie neutrale landen die zich in 1995 bij de Europese Unie hebben aangesloten. Sinds in de middeleeuwen de invloedssferen van de rooms-katholieke en de Grieks-orthodoxe kerk zijn afgebakend, is Finland altijd een grensstaat geweest tussen Oost en West. Dit heeft sedert de dertiende eeuw geresulteerd in talloze oorlogen met Rusland, en in het recente verleden in een sterke drang tot identificatie met het Westen. Die drang werd alleen maar sterker toen de communisten in Rusland de macht grepen. Het lidmaatschap van de EU was dan ook vooral een kwestie van erbij horen, van westerse identiteit en van veiligheid. Economische overwegingen speelden een ondergeschikte rol.

De Finnen weten heel goed dat de EU geen `harde' veiligheid biedt, maar zij hopen dat het lidmaatschap van het machtigste politiek-economische bondgenootschap ter wereld althans enige indirecte bescherming biedt. Hoewel in vele opzichten — wat het verlies van onafhankelijkheid, problemen met de landbouw en dergelijke betreft — werd betwijfeld of dit wel een verstandig besluit was, gaven de veiligheidspolitieke overwegingen in 1994 de doorslag voor aansluiting bij de EU.

De geografische ligging en de geopolitieke situatie hebben in de Finse besluitvorming altijd een grote rol gespeeld. Mensen die meer in het dichtbevolkte hart van Europa wonen, in een milder klimaat, hebben weleens moeite om begrip op te brengen voor de betrekkelijk eenzame positie van Finland, hoog in het noorden van ons werelddeel. Finland heeft een grens van 1.300 kilometer met Rusland en is zich daar permanent van bewust. Tijdens de Koude Oorlog leefde Finland deels in de schaduw van zijn reusachtige buur; het moest de kaarten van zijn neutrale positie heel zorgvuldig spelen en rekening houden met de reactie van de Sovjet-Unie.

Finland grenst ook aan Zweden en Noorwegen, maar wordt door de uitgestrekte Oostzee van de rest van Europa gescheiden. Het ligt dus ook nog eens achter de Baltische landen en Polen. Finland is bovendien een hoogontwikkelde industriestaat, die in economisch opzicht ver voorligt op de landen die nu onderhandelen over het EU-lidmaatschap. Vooral het Finse politieke en economische establishment heeft zich altijd van de voormalige socialistische landen gedistantieerd.

Als Finland in 1995 buiten de EU was gebleven, had het zich met die landen geïdentificeerd, terwijl het daar niet bij wil horen. `De volgende trein naar Brussel vertrekt uit Warschau' placht men in Finland te zeggen. Hoe langer de onderhandelingen met de nieuwe lidstaten in spe duren — misschien wel jaren — hoe gelukkiger de meerderheid van de Finnen is dat zij zich bij de andere neutrale landen hebben aangesloten.