Een minder boeiend leven

Het enige wat Denemarken in 1999 nog exporteert is windmolens — naar Californië, waar ze zwaar worden gesubsidieerd. Het BNP ligt nu dertig procent onder het West-Europees gemiddelde. Deeltijdwerk en toenemend protectionisme hebben geleid tot lage groei. De politieke spanningen stijgen, want een bewind dat draait op werknemers in de publieke sector en op werklozen staat onder druk van een hevig gefrustreerde particuliere sector.

Ofwel: de uitgesproken egalitaire Deense samenleving fascineert de wereld. Ecologische producten en een niet-vervuilende, kennisintensieve industrie verschaffen een redelijke, duurzame levensstandaard aan een samenleving die in culturele zin opvallend afwijkt van het commercialisme en materialisme die in de rest van de westerse wereld overheersen.

Dit waren de antwoorden die je zou krijgen, al naar gelang de ondervraagde Deense kiezer in onze vijf EU-referenda sedert 1972 ja of nee had ingevuld.

Voor een realistisch, minder dramatisch antwoord zijn twee uitgangspunten vereist:

1. Het vertrek van Denemarken uit de Europese Unie maakte geen deel uit van een algehele instorting of ernstige verzwakking van de EU.

2. Als buitenstaander heeft Denemarken een mate van economische samenwerking met de EU geregeld die ten minste vergelijkbaar is met wat op dit moment geldt voor Noorwegen.

Die uitgangspunten in aanmerking genomen, zouden de voornaamste economische en sociale indicatoren in Denemarken naar alle waarschijnlijkheid weinig verschillen van de huidige. De voornaamste verschillen zouden liggen op het politieke en culturele vlak. Een Denemarken buiten de EU zou provincialer van karakter zijn, trager gemoderniseerd worden, trager reageren op de internationale ontwikkelingen. Het zou nog `zachter' zijn in zijn nationalisme (`De Denen zijn het meest bescheiden volk ter wereld; ook in dat opzicht zijn zij alle andere volkeren vooruit', schreef de Deense dichter Piet Hein). Voor mensen die actief en ambitieus zijn in hun vak zou het leven er minder boeiend zijn. Bepaalde soorten maatschappelijke problemen — monopolies, discriminatie van minderheden — zouden er later worden aangepakt, of helemaal niet. Ten slotte zou Denemarken, als het niet deelnam aan de EU veel minder invloed hebben op zijn eigen lot. U zult begrijpen dat ik het jammer zou vinden als Denemarken geen lid was van de Europese Unie.