De droom van Bossi

Italië buiten Europa, dat was de droom van Umberto Bossi, het scenario waarop de Lega Nord zijn hoop had gevestigd: het land in tweeën hakken, met een noorden dat rijker is dan Beieren en een zuiden dat afdrijft richting Afrika. Nu kun je er om lachen. De Lega is bij de Europese verkiezingen van juni gedecimeerd. De partij heeft het bestuur over de grote steden verloren en de steun van de ondernemers in het noordoosten. Haar leider Bossi, die koppig blijft praten over Padania en folkloristische bijeenkomsten blijft organiseren met keltische symbolen en groene hemden, wordt beschouwd als iemand die niet goed bij zijn hoofd is.

Een paar jaar geleden zag het er nog heel anders uit. Toen stond de separatistische partij op meer dan tien procent, met uitschieters naar dertig tot veertig in Milaan, Turijn en Venetië. De Lega boezemde angst in. Ze overwoog tv-zenders, radio's en kranten op te richten. Alleen door het goede werk van de regering-Prodi, die naar de sanering is geleid door superminister van Financiën Carlo Azeglio Ciampi, de huidige president, is het spookbeeld van een autonome en xenofobe republiek Padania uit het zicht verdwenen. Zonder toetreding tot de EMU had de Lega misschien haar stemmental verdubbeld en zou zij de doorslag hebben gegeven bij ongeacht welke coalitie. Het eerste concrete effect zou de neutraliteit van Italië in de oorlog tegen het Servië van Miloševic zijn geweest, want Bossi heeft openlijk sympathie voor hem getoond.

Afgezien hiervan is Europa voor de Italianen tot nu toe een teleurstelling geweest. Zij geloofden er meer dan enig ander volk in. Misschien uit wanhoop, gezien het onvermogen van zijn leiders om de oude en hardnekkige problemen van het land op te lossen: de kloof tussen noord en zuid, de werkloosheid, de bureaucratie, de corruptie. Nu de toetreding is gelukt, met betaling van een zware fiscale tol, vragen de Italianen zich af: is dit alles?

Door die deceptie ontstaat ruimte voor de reactionaire opvattingen van Cesare Romiti, president van Fiat in de jaren tachtig en negentig, nu uitgever van de Corriere della Sera. Hij stelt voor uit de emu te stappen en weer te gaan concurreren door middel van devaluaties. Dit recept voor een ancien régime stuit op sympathie bij een groot deel van rechts, in het bijzonder bij Silvio Berlusconi — dat kan gevaarlijk worden als hij de verkiezingen wint.

Gelukkig heeft Europa voor de meerderheid van de Italianen nog altijd een enorme betekenis, omdat zij ervan overtuigd zijn dat Italië buiten de Unie een armer land zou zijn en de gevangene zou blijven van zijn oude ziektes. Maar is het de broederlanden even duidelijk dat zonder Italië ook Europa armer zou zijn, in zichzelf gesloten? Steeds meer gelijkend op een Groot-Duitsland?