Bonden Zimbabwe gaan politiek in

De vakorganisaties in Zimbabwe betreden de politieke arena. Voor het eerst sinds de onafhankelijkheid krijgt het land een oppositiepartij die de autocratische regeringspartij kan bedreigen.

Het Zimbabweaanse Congres van Vakbonden ZCTU richt vandaag een eigen politieke partij op, de Beweging voor Democratische Verandering (MDC). De nieuwe partij wordt de eerste serieuze bedreiging voor het negentien jaar oude bewind van president Robert Mugabe. In Zimbabwe hebben de bonden grote maatschappelijke invloed. Maar het voornemen van de vakbondsleiders om de MDC aan te voeren is hen op veel kritiek komen te staan van onafhankelijke politieke kringen in de hoofdstad Harare.

De voorzitter van de ZCTU, Gibson Sibanda, maakte begin deze week bekend dat de Beweging voor Democratische Verandering die de bond in mei heeft opgericht de status van politieke partij zou aannemen. ,,Er zijn tijden in de geschiedenis waarin het volk de macht die het gaf aan de leiders terugneemt. De macht behoort aan het volk en is niet het eigendom van politieke leiders, zij mogen er alleen op passen'', verklaarde Sibanda. Hij riep de Zimbabweanen op ,,de politieke zeggenschap terug te eisen van hen die er misbruik van hebben gemaakt.''

De afgelopen twee jaar leidden de vakbonden het verzet tegen het autocratische bewind van Mugabe en zijn partij, de ZANU-PF. Hoewel Zimbabwe in naam een democratie is, creëerde Mugabe na 1980 zoveel macht dat hij het land feitelijk naar zijn hand kon zetten. Repressie, onderdrukking van minderheden, corruptie, machtsmisbruik en een vrije val van de economie waren het gevolg. Vanaf 1997 organiseerde de ZCTU onder de bezielende leiding van zijn secretaris-generaal Morgan Tsvangirai een aantal succesvolle stakingen vóór loonsverhogingen en tegen stijgende kosten van levensonderhoud. Hoewel de regering de ZTCU niet kon negeren, vormden die protesten geen bedreiging voor de hegemonie van de ZANU-PF.

De ZCTU moest, om werkelijk invloed te krijgen op het centrum van de macht, de politieke arena betreden. De omwenteling in het noordelijke buurland Zambia stond Tsvangirai en Sibanda hierbij voor ogen. In 1991 slaagde de voormalige Zambiaanse vakbondsleider Frederick Chiluba erin om met zijn eigen politieke partij het 27 jaar oude eenpartijbewind van Kenneth Kaunda te verdrijven via vrije verkiezingen.

De Beweging voor Democratische Verandering was aanvankelijk bedoeld als een pressiegroep die het vakbondswerk een extra stimulans moest geven. De beweging kreeg na mei, in de woorden van Gibson Sibanda, ,,overweldigende steun van de bevolking'', hetgeen de ZCTU sterkte in zijn overtuiging dat een nieuwe politieke formatie levensvatbaar zou zijn.

Naar verwachting komen vandaag tienduizenden leden van de ZCTU in Harare bij elkaar voor de oprichtingsbijeenkomst van de MDC als partij. Sibanda is genoemd als de meest waarschijnlijke interim-voorzitter, Tsvangirai als secretaris-generaal. Voor december staat het eerste partijcongres op het programma.

Sibanda en Tsvangirai willen voorlopig als vakbondsleiders op hun post blijven. ,,Er is geen reden om af te treden, het gaat om een interim-fase'', zei Tsvangirai deze week in Harare. Maar analisten uitten kritiek op de dubbelfuncties die de top van de ZCTU voor zichzelf in gedachten heeft. ,,Geen duidelijk onderscheid maken tussen een politieke partij en een vakbond, verzwakt de positie van Tsvangirai en Sibanda, zo zei de politicoloog Jonathan Moyo tegen The Financial Gazette in Harare. Moyo en andere commentatoren zijn van mening dat Tsvangirai en Sibanda duidelijk moeten maken dat ze geen opportunisten zijn die de vakbeweging zien als een opstapje naar een politieke carrière, lees: verrijking.

Maar bronnen in de ZCTU verklaarden tegenover de Gazette dat Tsvangirai en Sibanda ervoor terugdeinzen hun hoge vakbondsposten te verlaten omdat ze geen vertrouwen hebben in het kader van de bond. ,,De leiders verschillen van mening over hun opvolgers', aldus een insider.

De regering Mugabe neemt intussen een afwachtende houding aan. Het regeringsdagblad, de Herald, kondigde deze week zonder verder commentaar de oprichting van de nieuwe partij aan.

De MDC wil volgend jaar meedoen aan de parlementsverkiezingen waarvoor nog altijd geen datum is vastgesteld. Het parlement moet eerst instemmen met een nieuwe grondwet waaraan al maanden door een breed samengestelde commissie worden gewerkt. Die grondwet zal in elk geval de presidentiële macht aan banden leggen.

Tot nu toe lukte het oppositiepartijen nooit de ijzeren stemdiscipline te doorbreken die de ZANU-PF aan de kiezers oplegde. In het 120 leden tellende parlement zit welgeteld één oppositiepartij, de Zimbabweaanse Unie van Democraten. Haar enige volksvertegenwoordiger, Margaret Dongo, is een voormalig lid van Mugabe's partij.