BASISVORMING

In zijn artikel `Falende basisvorming' in O & W van 4 september schetst Dirk van Delft de eerste resultaten van de basisvorming. Onderwijsbeleid als instrument van sociale politiek lijkt niet succesvol. De doelstellingen van gelijke kansen en uitgestelde keuzemomenten worden niet gehaald. Onderzoek leidt telkens weer tot twijfel over de haalbaarheid van sociale ambities in het onderwijs.

Is sociaal beleid nu werkelijk het centrale doel? Laat de praktijk niet heel andere knelpunten zien? Wie zich van enkele jaren geleden de televisieserie `Vier Havo, een klas apart' herinnert, komt tot afwijkende urgenties: uitgebluste of overspannen leraren, leerlingen die uitgaan tot in het holst van de nacht of liever een baantje nemen dan aan studeren te doen. Wie een proces wil verbeteren doet er meestal verstandig aan bij de grootste knelpunten te beginnen. In het middelbaar onderwijs gaat het dan om leraren die permanent op hun tenen lopen om het vereiste niveau en tempo te halen, doordat de leerlingen hun studievakken laten liggen. De tweede fase lijkt daar, met meer ruimte voor zelfstudie, op in te spelen.

Mijn eigen ervaringen op een gymnasium (internaat) in de jaren `60 (vóór de Mammoetwet) laten een heel ander beeld zien. Naast 38 lesuren van 50 minuten waren er ca. 20 klokuren studie per week. Eén surveillant hield dan zo'n 75 leerlingen in de gaten. Er heerste stilte. Absentie kwam niet voor. Veel scholen kenden destijds een studie-systeem. Door welk onzalig beleid is toch de studie onder toezicht afgeschaft? Docenten kunnen nu eenmaal niet normaal functioneren als de leerlingen de voorgaande leerstof niet goed hebben verwerkt en bestudeerd. De baantjes in de supermarkt en het uitgaansleven leiden verder tot onderpresteren van de leerling, dus tot grootschalige verspilling van belastinggeld.

Wat belemmert beleidsmakers het onderwijs te verbeteren op zijn kwetsbaarste punt: zelfstudie onder toezicht? Het gevolg zal zijn: betere leerresultaten, minder overwerkte docenten, effectiever besteding van belastinggelden. De kans op slagen van zulke maatregelen zal groter zijn dan bij de twijfelachtige sociale pretenties uit het verleden.