Selectie Musea

Isaac Israels

Chroniqueur van het vlietende leven' heet Isaac Israels (1865-1934) expositie in het Kröller-Müller Museum in Otterlo. In theaters en kroegen, op straten en stranden, in fabrieken en danslokalen: ooit stond er vóór en na de eeuwwisseling een heer met een ovaal hoofd, rossig haar en een sikje, gewapend met een schetsboek. Isaac Lazarus Israels heeft zich gelaafd aan het `gewone', dagelijkse bestaan. Hij lette liever op de doordeweekse dingen die voorbijgaan, dan op het lijden dat doet stilstaan. Dit in tegenstelling tot zijn vader Jozef, die tot ver over de landsgrenzen furore maakte met tegenslagen en tragedie. Het overzicht in de Kunsthal zal wat schilderijen betreft veelomvattender zijn dan dat in het Kröller-Müller. Van de 110 doeken is 40 procent afkomstig uit Nederlandse privé-collecties. Een fractie van het oeuvre, want Israels liet meer dan vierduizend doeken na. Door die brede selectie uit zijn schilderijen komt ook de reislust van Israels goed tot zijn recht. `Het hollandsche is toch [...] het mooiste wat er bestaat' schreef hij vanuit Hamburg, maar dat was geen reden om de rest van het continent te negeren. Hij woonde langere tijd in Londen en Parijs, trok vaak naar Italiaanse stranden, verkende Scandinavië, Noord-Afrika en Nederlands-Indië, maar Parijs met zijn cabarets, circussen en cafés-chantants bleef voor hem hoe dan ook het centrum van de wereld. Isaac Israels in de Kunsthal, Westzeedijk 341, Rotterdam t/m 9 jan. Di t/m za. 10-17u, zo 11-17u. In Kröller-Müller Museum, Houtkampweg 6, Otterlo t/m 2 jan. Di t/m zo. 10-17u.

Iconen

In het orthodoxe christendom was de getrouwe gelijkenis in voorstellingen van heiligen essentieel: een icoon geeft niet zozeer een artistieke interpretatie van een gedacht uiterlijk van een heilige, maar levert een authentieke afbeelding waardoor de voorgestelde daadwerkelijk aanwezig is. Daarom lijken ze op het eerste gezicht zoveel op elkaar, de Hodigitria's (`Zij die de weg wijst'), de Vladimirskaja's (genoemd naar de stad Vladimir waar zich het prototype ooit bevond) en al die andere afbeeldingen van Maria en heiligen die te zien zijn in een tentoonstelling van Russische iconen, in het Utrechtse Catharijneconvent. Onveranderlijkheid en conservatisme lijken verdiensten voor een goede icoon. Maar ondanks het feit dat de iconentraditie zich eeuwenlang heeft voortgezet, concentreert de tentoonstelling zich op de vijftiende en zestiende eeuw. De expositie van werken uit enkele Russische topcollecties maakt duidelijk dat de icoonschilderkunst, hoezeer ook aan regels gebonden, in het Rusland van deze periode tot fraaie staaltjes van ingetogen religiositeit, maar ook artistieke vernieuwing kwam.

Uit het hart van Rusland. Iconen en miniaturen t/m 14 nov in Museum Catharijneconvent, Nieuwegracht 38, Utrecht. Di-vr 10-17, za en zo 11-17u.

Philip Akkerman

Hij schildert al achttien jaar zelfportretten, niets anders dan zelfportretten. In die tijd heeft Philip Akkerman (1957) er 1.700 getekend en 1.300 geschilderd, dat is ongeveer drie per week. In het Haags Gemeentemuseum worden nu 178 van Akkermans werken tentoongesteld. Deze prachtige tentoonstelling verheldert niets over de motieven van de schilder. De schilderijen zijn hun eigen verklaring: ze moeten er zijn, dat spreekt ook uit de gespannen blikken op de portretten. Het zijn namelijk eerder portretten dan zelfportretten. Akkerman schildert zichzelf als een ander, zijn gezicht is slechts materiaal; het gaat hem niet om de afbeelding maar om de schilderkunstige ontdekkingen die de beperkte onderwerpskeuze juist lijkt te genereren. Na afloop van de tentoonstelling heb je dan ook het idee dat je helemaal niet weet hoe de persoon Akkerman er in werkelijkheid uitziet.

Philip Akkerman – Het geheim van de spiegel. Schilderijen en tekeningen 1981-1999. T/m 18 okt in het Gemeentemuseum Den Haag, Stadhouderslaan 41, di-zo 11-17u.

Van Wisselingh

Eigenlijk zou de tentoonstelling Kunst kennis en commercie, de kunsthandel Van Wisselingh niet in het Rijksmuseum, maar in de oude expositiezalen achter de statige gevel van Rokin 78-80 te zien moeten zijn. Het oorspronkelijke interieur, dat ook uit 1911 dateert, is in grote trekken nog intact en is even sprekend voor de geschiedenis van Van Wisselingh als de in dit huis verhandelde schilderijen, aquarellen en prenten van o.a. Maris, Breitner, Witsen en buitenlanders als Corot, Courbet en Daumier. Deze handelswaar vormt het zwaartepunt van het eerste gedeelte van de expositie. Het tweede gedeelte van de tentoonstelling is gewijd aan de toegepaste kunst die aan het einde van de negentiende eeuw een hoge vlucht nam. Nooit werden boekbanden, diploma-oorkondes en kalenderbladen eleganter versierd dan in deze tijd door ontwerpers als Th. Nieuwenhuis, G.W. Dijsselhof en Lion Cachet. Ook teksten, documenten, kasboeken, notitieblokjes, brieven en foto's vertellen, naast de kunstwerken, de geschiedenis van de vermaarde kunsthandel die altijd naar gentleman Elbert Jan van Wisselingh (1848-1912) is blijven heten.

Kunst, kennis en commercie - de Kunsthandel Van Wisselingh tot 3 okt in het Rijksmuseum, Stadhouderskade, Amsterdam. Dag 10-17u.

Roaring fifties en sixties

Voor een kind was het leven in de jaren vijftig en zestig een gemechaniseerd sprookje. Het was het tijdperk van de automaat waaruit je een kroket of een 45-toerenplaatje kon trekken, van de brommer en de jukebox, van de eerste televisie, van auto's die op bootjes leken en soms ook konden varen, van stereomeubels die eruitzagen als ruimtevaartcapsules en van uitvindingen voor huishoudelijk gebruik die het dagelijks leven aangenamer maakten. Ook striptekenaar Joost Swarte (Haarlem, 1947) moet het zo hebben ervaren toen hij op uitnodiging van het Spaarnestad Fotoarchief en het Frans Halsmuseum een fototentoonstelling mocht inrichten. Uit de ruim drie miljoen foto's van het archief selecteerde hij er honderdvijftig waarmee hij zijn eigen herinneringen aan de `moving fifties' en `roaring sixties' heeft opgehaald. Het aardige is dat Swarte daarbij niet koos voor bekende nieuwsfoto's en beroemdheden - op Joseph Luns en radiopresentatrice Mia `Moeders wil is wet' Smelt na. De grote lijnen maken bij hem plaats voor de scherpe en fantasierijke blik van de kunstenaar, wat een hoogst vermakelijk schouwspel oplevert dat bij tijd en wijle tot serieuze overpeinzingen dwingt.

Moving and Roaring. Joost Swarte ziet de jaren '50 en '60 in foto's uit het Spaarnestad Fotoarchief. T/m 24 okt in De Vleeshal, Grote Markt 16, Haarlem. Ma t/m za 11-17u, zo 12-17u.

Melle

In museum De Buitenplaats in Eelde is een grote overzichtstentoonstelling van de surrealist Melle (1908-1976) te zien. Zijn kunstwerken worden bevolkt door honderden wezens en gedrochten, half-mensen en half-dieren, doodskopfiguren en uit mannelijke en vrouwelijke genitaliën samengestelde fantomen, waarvan Melle zelf ook niet wist wat ze te betekenen hadden. Maar er zit ook humor in zijn werk: bijvoorbeeld in het schilderij Ode aan Erasmus, waar twee fors uitgevallen fallussen met benen, billen en voetjes een diepe buiging naar elkaar maken voor een portret van de grote humanist. De expositie geeft een uitvoerig beeld van een merkwaardige kerel, die samen met onder andere Moesman het surrealisme in onze recente kunstgeschiedenis gezicht gaf.

Melle, schilderijen, tekeningen, grafiek. T/m 3 okt in Museum voor figuratieve kunst De Buitenplaats, Hoofdweg 76, Eelde. Di t/m zo 11-17u.

Willy Sluiter

De 75 schilderijen, 150 tekeningen, ruim 70 affiches en andere illustraties in het Dordrechts Museum bewijzen vooral dat Willy Sluiter (1873-1949) de mensen kon opvrolijken. Zijn koloriet is helder, zijn composities zijn doorgaans zwierig en de invalshoek is vaak grappig. Sluiter moet een zeer uitbundige man zijn geweest. Na een onvermijdelijk door de Haagse School beïnvloede periode kwam hij tot een eigen vorm van expressief realisme. Door die mengstijlen doet zijn werk zeer internationaal aan.

Willy Sluiter (1873-1949) t/m 17 okt in het Dordrechts Museum, Museumstraat 40. Di t/m zo 11-17u.

En verder

Yoshiki Hishinuma, t/m 26 sept in Modegalerij Gemeentemuseum, Stadhouderslaan 41, Den Haag. Di t/m zo 11-17u; Frank Lloyd Wright meets Berlage t/m 12 sept in de Beurs van Berlage, Amsterdam. Di-zo 11-17u; Face to face. Focus op oude en nieuwe portretkunst t/m 19 sept. Ma t/m za 11-17u, zo 13-17u. Het Fries Museum, Turfmarkt 11, Leeuwarden; Kisho Kurokawa, architect Retrospektief t/m 14 nov in het Van Gogh Museum, P. Potterstraat 7, Amsterdam. Dag 10-18u; Het Nederlandse Stilleven 1550-1720 t/m 19 sept in het Rijksmuseum, Zuidvleugel, ingang Hobbemastraat, Amsterdam. Dag 10-17u; De donkere kamer van Aart Klein. Een overzicht in prints en projecties t/m 29 sept in het Amsterdams Historisch Museum, Kalverstraat 92 Amsterdam. Ma t/m vr 10-17u, za en zo 11-17u; Piek, pop en poen, geld in het Nederlandse spraakgebruik t/m 31 dec in Historisch Museum Rotterdam, Korte Hoogstraat 31, Het is gebeurd met de gulden! t/m 13 febr in Het Koninklijk Penningkabinet, Rapenburg 28, Leiden; Alledaags Rotterdam t/m 2 jan in het Historisch Museum Rotterdam, Korte Hoogstraat 31.