Bisschoppen zijn bange vreemden in de levende kerk

De aanstaande benoeming van Wim Eijk tot bisschop van Groningen is onderdeel van een doelbewuste strategie die vanuit Rome wordt uitgevoerd, meent Herman Verbeek.

Dr. Wim Eijk is de eerste bisschop die de last van documenten met zich draagt. Zijn ethiek-traktaten van Rolduc en Den Bosch zijn geen half-volgroeide didactische producten, geen proefballonnen. Het zijn uit één stuk geschreven dictaten, gerijpt in de jaren '90-'97, die precies de leer van Rome weergeven, met Eijks commentaar. Het wetenschappelijk niveau daarvan blijkt bedenkelijk. Eijk zelf, in zijn brief aan de gelovigen van het bisdom Groningen, en kardinaal Simonis als de `brenger' van Eijk, proberen deze traktaten in het donker te doen verdwijnen. Intussen gaat het in de traktaten wel om de kerkleer, met name op seksueel, medisch-ethisch, en oecumenisch terrein.

Het zal voor velen onthullend zijn kennis te nemen van deze traktaten. De leer van de rooms-katholieke kerk blijkt, nog altijd en wel meer dan ooit, onaanvaardbaar ver van realiteit en normaliteit verwijderd te zijn. Vooral de seksuele moraal komt van terzake volstrekt onbevoegde instanties, seksueel en relationeel niet ervaren clerici en prelaten van de Vaticaanse curie.

Dit weet het Vaticaan, dit weten ook Simonis en Eijk. Daarom wordt keer op keer toevlucht gezocht tot het oude roomse schipperen, waarmee de leer in de praktijk niet zo nauw wordt genomen. Deze kerk gaat voortdurend vreemd jegens zichzelf. Dat moet nu ook Eijk redden. Maar als bisschop is hij, in naam van de paus, de drager van het kerkelijk leergezag. Als hij zelf met de leer een loopje neemt, kan hij van geen kerklid verwachten zo'n leer nog serieus te nemen. De leer wordt leeg. De katechismus wordt oud papier. Dat proces is in de Romana overal al lang gaande. Als de lat te hoog wordt gelegd, gaat iedereen er onderdoor.

Rome wil de duimschroeven weer aandraaien, vooral in het liberale Nederland. Men is in het Vaticaan bijvoorbeeld het bezoek van de beide paarse ministers Van Mierlo en Borst geenszins vergeten. Inzake wetgeving en praktijk bij abortus en euthanasie is daar door de Hollanders geen blad voor de mond genomen. Daar raakt ook Eijk in de klem. Als hij de leer en zijn uitleg ervan wel serieus neemt en tot beleid probeert te maken, wordt hij het middelpunt van één grote conflicthaard. Zijn autoritaire gedrag in zijn colleges doet het ergste vrezen.

Veel commentaren in de media hebben er moeite mee het protest tegen Eijk te plaatsen. Men zegt: hij brengt alleen maar de leer van zijn kerk; als iemand die leer niet lust, kan hij die kerk toch verlaten. Zo simpel ligt het niet. In feite bestaat de kerk van deze leer niet meer. Er is, sinds het Tweede Vaticaans Concilie en in Nederland sinds het Pastoraal Concilie van onderop een heel andere kerk gegroeid. Daar nemen leken de leiding, vrouwen vooral ook. Daar bestaat een praktijk van openheid, vrijheid en warmte. Ook van oecumene en interreligiositeit. Dat is de eigenlijke, levende, lokale kerk. Leiders als Simonis, Wiertz, De Jong, Hurkmans, Punt, Eijk, zijn daar bange vreemden.

Een tweede aspect dat in commentaren opvalt, is dat de draagwijdte en het gevaar van benoemingen als die van Eijk worden gerelativeerd. Het zal zo'n vaart niet lopen, geeft hem de kans is de teneur. Daarmee draait men zich een rad voor ogen dat in sterke mate gestuurd wordt door `Opus Dei'. Dit in het Spanje van de jaren '20 en van Franco ontstane keurkorps van de rk-kerk maakt zich ongrijpbaar. Het staat rechtstreeks onder de paus. Velen in de curie zijn er lid van. Italië is altijd sterk geweest in machtige geheime loges. De stichter Escriva, Spaans priester, is door deze paus versneld zalig verklaard, de heiligverklaring wordt voorbereid. `Opus Dei' poogt nu zijn tentakels ook over Nederland uit te spreiden. Er zijn steunpunten in Rolduc, Maastricht, Moergestel, Utrecht, Amsterdam. De ledenlijst is geheim. Mensen van naam willen niet weten dat zij er op staan. Eijk onderhoudt nauwe banden met het genootschap, hij hield er spreekbeurten voor. Het is nodig de rol van `Opus Dei' in ons land op te helderen en bloot te leggen. Aan een roomse Scientology is geen behoefte.

Velen die weten, zwijgen. Zoals ook de protesten tegen benoeming en standpunten van Eijk maar mondjesmaat loskomen. Die boodschappers worden aangeklaagd, als artsen die melden dat de patiënt koorts heeft. Rooms–katholieke theologen zwijgen in alle talen. Pastores zwijgen. Want de hiërarchie is hun broodheer. Deze neo-integralistische kerkstructuur werkt uiterst intimiderend. Zondags wordt in de kerken gepredikt over `de storm op het meer', maar als het maandags stormt, is er een diep stilzwijgen.

Het derde aspect waar aandacht aan geschonken dient te worden is de kwestie van het recht op vrije meningsuiting en van godsdienstvrijheid. Het is niet het voornaamste probleem. Dat is de vraag of mensen als Simonis en Eijk nog geschikt zijn als leiders van een kerk die midden in de samenleving staat en met mondige gelovigen van doen heeft.

Godsdienstvrijheid is een zeer voornaam goed. Het recht erop is het antwoord op vervolging. Zo moesten roomsen na de Beeldenstorm in schuilkerken overleven, als ooit in de catacomben van Rome. Zij kregen pas in 1853 hun bisschoppen in Nederland terug.

Maar nu lijken de rollen weer omgekeerd. De kerk die godsdienstvrijheid en vrijheid van meningsuiting opeist, gunt die haar eigen leden en geledingen niet. En wat erger is, zij spreekt veroordelingen uit, bijvoorbeeld over homoseksuelen, die elke burger en betrokkene raken en beledigen, kwaad kunnen doen en met haat kunnen belasten. Een inquisitorische kerk die niet meer met brandstapels opereert, maar met straffen en excommunicaties, zoals de leer wil. Eijk is overigens voor de doodstraf voor zware criminelen. Na de brandstapel van de kerk de elektrische stoel van de staat.

De kerk van Rome eist nu zoveel recht van spreken en oordelen op dat de rechter moet zwijgen, de volksvertegenwoordiging, de regering. De paus zelf heeft het veelvuldig over de mensenrechten. Een kerk zou zich als eerste moeten stellen, niet alleen onder de Tien Geboden maar ook onder de moderne vertalingen daarvan, het VN-charter van de rechten van de mens, de Grondwet en het burgerlijk wetboek in elke democratische rechtsstaat.

De regressie in de rk-kerk, door benoemingen als van Eijk opnieuw opgevoerd, zal een achterhoedegevecht blijken.

Herman Verbeek is sinds 1963 priester in Groningen.

    • Herman Verbeek