Arbeidsplicht asielzoekers valt goed

Het voorstel voor een arbeidsplicht voor asielzoekers gaat verder dan de aanstaande Vreemdelingenwet.

Het kan vlot gaan in Den Haag. Ruim een jaar geleden was het asielzoekers nog nagenoeg verboden betaalde arbeid aan te nemen, alleen vrijwilligerswerk was toegestaan.

In augustus '98 verruimde minister De Vries de werkmogelijkheden voor asielzoekers: betaalde seizoensarbeid - zoals `oogstwerkzaamheden' - mag voor maximaal twaalf weken per jaar. En afgelopen maandag, vlak voordat staatssecretaris Cohen zijn Vreemdelingenwet naar de Tweede Kamer stuurt, liet De Vries weten een voorstander te zijn van een arbeidsplicht. Interessant detail daarbij is dat de wet de vrijdag daarvoor door de ministerraad werd besproken en Cohen ,,het mandaat kreeg nog een paar wijzigingen aan te brengen''.

De inzet van asielzoekers op de arbeidsmarkt zou de schaarste die daar momenteel heerst deels op kunnen lossen. Afgelopen zomer bleek al dat vooral in de tuinbouw de inzet van asielzoekers succesvol is geweest. Aan de andere kant zou arbeidsplicht kunnen zorgen voor een lagere toestroom. ,,Men moet zich afvragen wat het meest aanzuigt: het perspectief van jarenlang niets doen met een uitkering, of het perspectief van een arbeidsplicht en werken voor de kost'', aldus De Vries.

,,Heel goed. Eindelijk is er serieus aandacht voor de situatie waarin asielzoekers zich bevinden'', zegt mevrouw F. Özgümüs, directeur van de Stichting Vluchtelingen-Organisaties Nederland (VON). Zij doelt daarmee overigens op de mogelijkheid te werken, niet op een arbeidsplicht. ,,Goed beschouwd is het onbegrijpelijk waarom de overheid daar nu pas mee komt. Het gaat veelal om hoog opgeleide personen, die veel intellectuele bagage bij zich hebben. Het is kapitaalvernietiging om dat alles ongebruikt te laten,'' zegt ze.

Volgens Özgümüs heeft er steeds de ,,buitengewoon paradoxale situatie'' bestaan, waarin mensen die graag willen werken om hun kost te verdienen dat niet mochten. ,,Ik kan me ook voorstellen dat de Nederlandse bevolking daar geïrriteerd over raakt.'' Zij gelooft echter niet dat door de arbeidsplicht minder asielzoekers worden aangetrokken. ,,Iemand heeft een legitieme reden om te vluchten of niet. Dat doe je niet om hier werkloos te zijn.''

Ook vakcentrale FNV is positief. ,,De arbeidsmarkt vraagt erom, er is krapte. Het is zonde van het menselijk potentieel in de asielzoekerscentra als je mensen jarenlang gedwongen niets laat doen'', aldus een woordvoerder. Maar de vakcentrale maakt wel een kanttekening: ,,Als je mensen wilt laten werken, moet je ze ook de mogelijkheid bieden zich verder te scholen.'' Er moet dus wel iets tegenover die plicht staan. ,,Het moet niet zo zijn dat we zeggen: we hebben een tekort in de aarbeienpluk, laten we een blik asielzoekers opentrekken.''

Volgens Sociale Zaken kunnen de asielzoekers inderdaad over de volle breedte van de arbeidsmarkt worden ingezet. ,,Het gaat beslist niet alleen om de onderkant van de samenleving. De crux zit hem er juist in dat we op alle mogelijke fronten moeten kijken of we de krapte kunnen oplossen. Ze kunnen bijvoorbeeld de IT-sector aan het werk, daar is veel vraag.''

,,Het mooiste zou zijn als er geen restricties in de nieuwe Vreemdelingenwet komen te staan'', aldus de woordvoerder van De Vries. Volgens een woordvoerster van Cohen, eerst verantwoordelijke voor het vreemdelingenbeleid, wijkt het standpunt van De Vries niet af. ,,Beide bewindslieden hebben al een paar keer over het punt `arbeid' in het vreemdelingenbeleid gesproken.''

Özgümüs gaat er niet vanuit dat het van een arbeidsplicht komt, maar de mogelijkheid om te gaan werken. ,,Zolang deze mensen formeel niet tot Nederland zijn toegelaten kun je ze eenvoudig tot niets dwingen.''

,,Je moet je inderdaad afvragen of je je niet op de grens van de dwangarbeid gaat begeven'', zegt hoogleraar migratierecht P. Boeles. Boeles doceert migratierecht aan de universiteiten van Leiden en Amsterdam. ,,De ommezwaai van honderdtachtig graden van een verbod op arbeid naar een arbeidsplicht lijkt me niet erg evenwichtig'', stelt hij. ,,Daarnaast moet je je afvragen waarom je asielzoekers die willen werken anders zou behandelen dan reguliere immigranten die willen werken.''