Duitse topkwaliteit uit Oostduits `armenhuis'

Het oosten van Duitsland torst nog de lasten van het DDR-verleden. Maar tien jaar na de val van de Muur kent de Wende er ook winnaars. Elektrotechnicus Manfred Haase denkt voor zijn bedrijf al aan een beursgang.

,,Uiteraard heb ik slapeloze nachten gehad. Ik wist, dat ik opdrachten zou krijgen. Maar ik was bang, dat ik mijn personeel niet op tijd zou kunnen uitbetalen''. Als Manfred Haase aan de start van zijn onderneming denkt, slaat hij met zijn knokkels op tafel zodat de kopjes rinkelen. ,,Toi, toi, toi. Tot nu toe is het elke maand gelukt. Inmiddels is mijn grootste zorg, hoe ik de expansie van mijn firma in goede banen moet leiden.''

In 1991 begon Manfred Haase (44) voor zichzelf. In de DDR was hij een leidinggevend elektrotechnicus. Na de Wende belandde hij bij het Zuid-Duitse Siemens. Ook als Ossie had hij daar met gemak carrière kunnen maken. Maar zijn vrouw, een huisarts, kon niet verhuizen uit Schwerin, dat in het Noord-Duitse Mecklenburg-Voorpommeren ligt.

Haase benutte een gat in de markt. Hij ontdekte, dat geen enkel bedrijf in het Oosten schakelapparatuur voor elektriciteitsinstallaties assembleerde. Hij trok een vroegere leerling van Siemens aan en zette zijn eerste schakelkast in elkaar. Inmiddels heeft hij 130 man personeel in dienst, inclusief zijn kinderen, zijn vader, die een belangrijk adviseur is, zijn zwager en z'n schoonzus. Van huis uit had hij dertigduizend mark startkapitaal beschikbaar, plus een auto. Het eerste bedrijfskrediet bedroeg vijftigduizend mark.

Zijn opdrachtgevers zijn over heel Duitsland verspreid. De ene helft komt uit het Oosten, de andere uit het Westen: particulieren, een verffabriek, inkoopcentra, de overheid. Momenteel is het bedrijf vooral actief in Berlijn. Als minister Joschka Fischer van Buitenlandse Zaken in zijn vernieuwde werkkamer vlakbij Unter den Linden het licht aandoet, is Haase verantwoordelijk voor de stroomverdeling. Het Europese hoofdkantoor van Sony aan de Potsdamer Platz, Debis, het dienstverleningscentrum van Daimler-Chrysler, en het Grand Hyatt hotel: alle locaties zijn uitgerust met verdelers van Haase. In Erfurt, in het Oostenrijkse Linz en in Schwerin kunnen de trams niet rijden zonder de kwaliteitstechnologie uit het kleine Brüsewitz, dat vlakbij de Mecklenburgs-Voorpommerse hoofdstad ligt.

Vanwege zijn zwakke economische structuur wordt de deelstaat Mecklenburg-Voorpommeren gewoonlijk het `armenhuis' van Duitsland genoemd. Het heeft de laagste gemiddelde inkomens en de grootste staatssector van heel Duitsland. Ook in de DDR bestond hier weinig industrie. De paar resterende scheepswerven draaien slecht en worden door de Europese Unie ondersteund. Nog steeds zijn de landbouw en de voedingsmiddelenindustrie belangrijke pijlers van de economie. Succesvolle Nederlandse boeren zoeken hier hun geluk op landerijen van 2000 hectare omvang. Met 7 procent van het bruto binnenlands product is het toerisme langs de Oostzeekust de snelst groeiende sector in de deelstaat.

Haase GmbH Schalt + Steuerungsanlagen is een uitzondering in het Noorden. Volgens Deutsche Bank in Schwerin, sinds 1997 de huisbankier, geldt het bedrijf als een van de weinige `vuurtorens' in de regio. Haase zelf is een voorbeeld voor anderen. Dat komt, weten ze bij de bank, omdat hij een `echte ondernemers-persoonlijkheid' is: energiek, beweeglijk, bezeten van zijn product, en gericht op de verwezenlijking van de hoogste kwaliteitsnormen.

Niet slechts in Brüsewitz heeft Haase vestigingen. Ook in Dresden, Brandenburg en Wittenberge vinden inmiddels assemblagewerkzaamheden plaats. Vorig jaar werd een West-Duitse firma uit Hamburg overgenomen. Hij wijst op zijn voorhoofd: ,,Um Gotteswillen. Dit is een quantumsprong. Als iemand me zou hebben gezegd, dat ik ooit zo'n firma zou kopen, had ik hem voor gek verklaard''. Via het Hamburgse bedrijf, dat is gespecialiseerd in de ontwikkeling van software, hoopt Haase nog sneller te kunnen expanderen. Samen met de Nederlandse dochter van een Australisch concern werkt hij in Hamburg aan de ontwikkeling van nieuwe software. Een eventuele beursgang wil hij niet meer uitsluiten.

Manfred Haase is aangekomen in de nieuwe Bondsrepubliek. Hij noemt zijn bedrijf allang geen Oost-Duitse onderneming meer, maar ,,typisch Duits''. Slechts het begrip `Made in Germany' telt voor hem. Het maakt geen verschil of een kwaliteitsproduct uit het Oosten of het Westen komt: ,,Wij willen een bedrijf zijn, dat in heel Duitsland actief is''. Begin september sloeg hij zijn vleugels uit naar Oost-Europa, een potentiële groeimarkt voor Duitse ondernemers. In Riga, de hoofdstad van Letland, opende hij zijn eerste Oost-Europese nederzetting. Niet te groot: zeven man personeel: ,,Letland is heel Europees, heel Duits. Op termijn moet hier een zelfstandig bedrijf ontstaan'', zegt hij.

Tijd om te zeilen heeft hij niet. Telkens is hij onderweg, auf Achse, en bezoekt hij klanten in zijn BMW 5-serie diesel. Veertien uur per dag, ook op zaterdag. Qua vermogen is hij miljonair: ,,Maar al het geld wordt geherinvesteerd in het bedrijf''. Slechts een gerestaureerde Jugendstil-villa langs de Schweriner See hebben zijn vrouw en hij zich gegund: ,,Dat is onze compensatie''. Naast de bioscoop en het sporadische theaterbezoek, gunnen zij zich af en toe een Kurzurlaub naar het mondaine München. Zijn favoriete vakantiedoel is de VS. Angst voor de globalisering heeft hij niet: ,,Daarvan profiteren we''. Deze herfst gaat hij voor het eerst voor zaken naar Amerika, naar de beurs in Chicago.

Haase is niet politiek actief en evenmin georganiseerd in een ondernemersclub. Zijn bedrijf heeft een eigen CAO, de vakbond komt er niet over de vloer. Als het nodig is, bijvoorbeeld in Hamburg, betaalt hij gekwalificeerde medewerkers salarissen die boven het West-Duitse niveau uitkomen: ,,Strategisch gezien heb ik veel steun gehad van de bank en van mijn bedrijfsadviseur uit het Westen''.

Haase: ,,Mijn voornaamste problem is dat ik rondom Schwerin, ondanks de hoge werkloosheid, amper vakbekaam personeel kan vinden. Veel mensen hebben moeite met het nieuwe systeem en willen niet meer werken. Ik blijf adverteren, maar niemand reageert. In Dresden is dat anders. In Letland ook. Daar krijg ik tien ingenieurs op elke advertentie. Die hoef ik alleen maar bij te scholen''.

Eerdere delen in deze serie verschenen op 4, 13, 20 en 26 augustus, en 2 september.