Controleur is geen sjeuïge baan

ABN Amro moet een intern rapport over de faudezaak in de Amsterdamse Sarphatistraat afstaan aan Justitie. Conclusie daarin: het management heeft van hoog tot laag zitten slapen. Aan bestuurder Tom de Swaan de taak een mentaliteitsomslag te veroorzaken.

Uit het rapport van KPMG komt hetzelfde beeld naar voren als bij veel parlementaire enquêtes. Verantwoordelijkheden zijn lang niet altijd duidelijk en vaak zijn er verschillen van mening over de vraag of een medewerker een ander wel op de ernst van de zaak heeft gewezen. Dat er zo gefraudeerd kon worden is niet de schuld van een eenling, maar eigenlijk indirect van alle betrokkenen.

De Swaan: ,,Bij een bank van onze omvang zijn er natuurlijk verschrikkelijk veel gedeelde verantwoordelijkheden. Het is niet zo rechtlijnig als bij een klein bedrijf. Je moet in elk geval constateren dat er op het moment van de fraude onduidelijk was wie de follow-up moest geven.''

Hoe kan het gebeuren dat de vele vacatures bij Interne Controle nooit zijn vervuld? In plaats van 21 medewerkers (functieplaatsen) blijkt de afdeling in Amsterdam-Centrum slechts 12 functionarissen te hebben die ook nog te laag zijn opgeleid.

,,Centraal probleem is dat vacatures bij Interne Controle moeilijk te vervullen zijn omdat dat nu niet de meest sjeuïge banen zijn. Dat probleem heeft hier ook nadrukkelijk gespeeld. Wij proberen dit nu op te lossen door te benadrukken dat een paar jaar bij Interne Controle verschrikkelijk belangrijk is voor de rest van je carrière.''

Welke stappen zijn er concreet in Amsterdam genomen?

,,Allereerst is de diamantenafdeling gesloten en is het gebruik van nummerrekeningen tot een minimum beperkt. Er bestaan nu nog maar negentien van dergelijke anonieme rekeningen die nu natuurlijk goed worden bekeken. Verder zijn tegen een aantal betrokken diverse maatregelen genomen, maar daar wil ik omwille van de privacy verder niets over zeggen.''

Welke acties heeft de top van de bank genomen? De raad van bestuur wordt, net als veel managementlagen eronder, in het KPMG-rapport verweten te weinig actie te hebben ondernomen tegen fraude. Sinds dit voorjaar bent u verantwoordelijk voor de beheersing van risico's zoals fraude.

,,We hebben geprobeerd om een structuur te vormen waardoor dergelijke fraudezaken niet meer kunnen gebeuren. Zo leid ik de Concernstuurgroep Risicobeheersing waarin veel topmanagers – binnenland, buitenland, investment banking, informatietechnologie – praten over bestrijding van dergelijke affaires. Een voorbeeld van deze brede aanpak is de screening van medewerkers zoveel mogelijk te standaardiseren. Verder worden managers nu ook beoordeeld op hun aandacht voor operationele risico's: zo moet het bewustzijn verder worden versterkt. Mensen moeten niet alleen professioneel zijn voor de klant, maar ook voor elkaar.''

Is op de een of andere manier uit te drukken hoeveel schade de fraude aan de Sarphatistraat ABN Amro heeft berokkend?

,,Uit het feit dat wij geprobeerd hebben om het rapport van KPMG uit het strafdossier te houden kunt u concluderen dat wij verdere reputatieschade vrezen. In november 1998 zijn wij hierover ook al naar buiten getreden om duidelijk te maken welke maatregelen inmiddels zijn genomen. Probleem is alleen dat een nieuwe fraudezaak nooit valt uit te sluiten.

,,Wij twijfelen er niet aan dat de advocaten van de verdachten dit rapport zouden laten uitlekken, daarom komen we er zelf mee. Zij willen hiermee de indruk wekken dat de controle van het management slecht was, zodat deze fraude mogelijk is of zelfs in de hand werd gewerkt. Ik vind dat eerlijk gezegd niet zo'n sterk argument.''

Begin vorig jaar stelde hoofd investor relations P. Bedaux van ABN Amro dat risico's zoals fraude in de toekomst wellicht meer geld gaan kosten dan de aloude kredietrisico's. Deelt u die opvatting?

,,Nee. Dat lijkt me onjuist. Natuurlijk is die 178 miljoen gulden die de fraude in de Sarphatistraat heeft gekost erg veel geld, maar dat is ook iets heel uitzonderlijks.

,,Verder is het wel zo dat wij bijvoorbeeld in Nederland de kredietrisico's heel goed kunnen beperken, maar het is absoluut onwaar om te veronderstellen dat wij jaarlijks honderden miljoenen guldens kwijt zijn aan frauduleuze praktijken.''