`Geef sociale wetten even tijd'

Heeft het zin om via wetgeving het aantal WAO'ers en het ziekteverzuim terug te dringen? Nee, vindt de toezichthouder in de sociale zekerheid, het CTSV. Ja, meent de staatssecretaris van Sociale Zaken, Hoogervorst, maar geef die wetten even tijd.

Wetten en regels die het aantal WAO'ers en het ziekteverzuim hadden moet terugdringen, hebben gefaald. Tot die conclusie komt het College van Toezicht Sociale Verzekeringen (CTSV). Alleen als `het veld' beter zijn best doet, daalt het aantal arbeidsongeschikte en zieke werknemers. Aanbeveling van het CTSV: geen nieuwe wetten, wel een betere uitvoering.

,,Daar klopt iets niet, hè'', zegt staatssecretaris H. Hoogervorst (Sociale Zaken) die vandaag in een brief aan de Tweede Kamer op de rapportages van het CTSV reageert. ,,Als de wetten niet deugen, moet je die ook veranderen.'' Maar de wetten werken wel degelijk, vindt hij. ,,Je moet ze alleen de tijd geven om hun vruchten af te laten werpen.'' Dat inspanningen van zijn departement volgens het CTSV zinloos zijn, daar kan hij alleen maar diep bij zuchten. En dat de uitvoering beter moet, daar is hij het van harte mee eens.

Hij meent dat de stevige conclusie van het CTSV door een weinig diepgaande analyse wordt geschraagd. Zo baseert de toezichthouder de conclusie dat van ingrepen in de hoogte en duur van de WAO-uitkering nauwelijks enige prikkel uitgaat, op een handvol interviews met enkele WAO'ers.

De toezichthouder stelt ook dat de privatisering van de Ziektewet op een mislukking is uitgelopen. Die had immers moeten leiden tot een daling van het ziekteverzuim met 10 procent. In plaats daarvan steeg het verzuim met dat percentage. ,,Een hele primitieve en onzorgvuldige analyse'', vindt Hoogervorst. ,,De arbeidsmarkt staat onder grote spanning, werkgevers nemen mensen aan die ze vijf jaar geleden niet zagen staan.''

Logisch dat als meer mensen met een zeker gezondheidsrisico worden aangenomen, het totale ziekteverzuim stijgt. Een bevestiging daarvan ziet Hoogervorst in het ziekteverzuim van voorheen langdurig werklozen met een Melkertbaan. Dat verzuim is vier keer zo hoog als gemiddeld, wat volgens hem bewijst dat ook moeilijk plaatsbare werknemers een baan hebben gevonden.

Nog een bewijs van de juistheid van de privatisering van de Ziektewet ziet Hoogervorst in het ziekteverzuim van mensen die voor de uitzendbureaus werken. ,,Hun verzuim is bijna geëxplodeerd, maar dat is de enige groep waarvoor de nieuwe Ziektewet niet op gaat.''

Doordat de werkgevers met die privatisering van de Ziektewet – ,,uniek in de wereld'' – zelf op moeten draaien voor de doorbetaling van het loon tijdens ziekte, komt de gezondheid van de aspirant-werknemer volgens het CTSV steeds vaker ter sprake bij de sollicitatie. Medisch keuren mag immers niet meer en de werkgever moet íéts verzinnen om erachter te komen of hij niet een halfziek Paard van Troje in huis haalt. In bijna de helft van de aanstellingsprocedures komt deze omzeiling van wetgeving, zoals het CTSV het noemt, voor. Hoogervorst relativeert deze conclusie: ,,De cijfers lijken erger dan ze zijn. Als een werknemer niet het achterste van zijn tong wil laten zien, doet hij dat ook niet. Er komt trouwens een klachtencommissie voor dit soort zaken.''

Een van de meest alarmerende constateringen van het CTSV gaat over de instroom van volledig arbeidsongeschikten in de WAO, ,,de zwakste stee in de sociale zekerheid'', vindt Hoogervorst. Veel te veel mensen verdwijnen in een volledige WAO-uitkering zonder dat wordt nagegaan of ze nog kunnen werken, al is het maar voor een deel. Het ging volgens het CTSV vorig jaar om 37 procent van allen die voor de WAO werden gekeurd. Van de mensen die op grond van psychische klachten in de WAO zitten is in bijna de helft van de gevallen niet onderzocht of ze nog tot werkzaamheden in staan zijn.

,,Ongelooflijk onrustbarend'', zegt Hoogervorst. ,,Er is een hele strenge richtlijn die binnenkort zelfs kracht van wet krijgt en het klopt van geen kant dat mensen ondanks die richtlijn toch zo gemakkelijk volledig arbeidsongeschikt worden verklaard. Die richtlijn liegt er werkelijk niet om: je moet écht niet meer voor jezelf kunnen zorgen en écht niet meer in staat zijn normale sociale contacten te onderhouden en écht niet meer in staat zijn met je familie om te gaan.''

Artsen kiezen volgens Hoogervorst voor de weg van de minste weerstand bij het beoordelen van psychische arbeidsongeschiktheid. En dat is heel begrijpelijk. Er is een groot tekort aan keuringsartsen, die daardoor onder grote druk staan. ,,Er glipt daardoor meer doorheen dan de bedoeling is.'' Bovendien kan de staatssecretaris zich heel goed voorstellen dat een arts meer verantwoordelijkheid voelt voor de man of vrouw tegenover hem in de spreekkamer dan voor een anonieme werkgever die gemiddeld 4.000 gulden per jaar per werknemer moet betalen aan WAO-premie.

Wat kan hij doen aan die ootmoedige keuringspraktijk? Nog meer wetten en regels? ,,Als je wilt zorgen dat de uitvoering van de sociale zekerheid helemaal in de prut draait, dan moet je er vooral nog wat stelselherzieningen aan toevoegen.'' Geen nieuwe wetgeving dus, maar dan rest de staatssecretaris niets anders dan `het veld' aan te sporen beter zijn best te doen. ,,Ik moet het in een hogere versnelling gooien.'' En dat is inmiddels gebeurd. Tijdens een gesprek met dat `veld', de directeuren van de vijf uitvoeringsinstellingen (zoals het Gak), het Lisv dat die uitvoerders achter de broek moet zitten en het CTSV, zijn volgens Hoogervorst duidelijke afspraken gemaakt. Er komt een werkgroep die oplossingen gaat zoeken voor de problemen met de keuringen, het Lisv gaat de uitvoeringsinstellingen meer aansturen en het CTSV gaat onderzoek doen naar naleving van de richtlijnen. Hoogervorst: ,,Ik ben heel tevreden.''