Altijd voetballen in weer en wind

In groep 9 van het EK-kwalificatietoernooi won Estland afgelopen zaterdag met 2-0 van de Faroer Eilanden. Voetbal op de Deense archipel staat gelijk aan hardlopen en wildtrappen onder barre omstandigheden.

Voetbal is een zomersport op 62 graden noorderbreedte en 7 graden westerlengte. Tussen Schotland en IJsland liggen achttien eilanden, waarvan zeventien bewoond door bleke krachtpatsers die zijn opgegroeid met vissen en schapen. Mens en dier zijn hier gewend aan wind, regen en kou. Op de Faroer Eilanden waait, hoost of hagelt het bijna twaalf maanden per jaar.

Aan de voet van het nationale voetbalstadion in de hoofdstad Thorshávn beuken metershoge golven tegen de krijtrotsen. De supporters aan de overzijde hebben uitzicht op de Atlantische Oceaan. In de tweede helft van de EK-kwalificatiewedstrijd tegen Estland maken ze hun eigen wave. De collectieve juichbewegingen zijn gedoemd te mislukken in het krakkemikkige onderkomen. Bij een opknapbeurt zijn de tribunes achter beide doelen verwijderd. Ziekenwagens en brandweerauto's markeren nu de scheidslijn tussen stadion en woonwijk.

Terwijl het Europese continent geplaagd wordt door een verkapte hittegolf, dragen drieduizend voetbalfans een muts, sjaal en regenjas. Ze verwarmen zich met eigen brouwsels van dubieuze kwaliteit. Ze hebben deze middag weinig reden tot juichen. De voetballers van Estland zijn ook gewend aan polaire omstandigheden en blijven makkelijk op de been. Met doorweekte gezichten wandelt de harde supporterskern naar een aangrenzend café, waar de 2-0 nederlaag met drank wordt weggespoeld.

Op de hoogste rotsen groeit het mooiste gras, maar in de dalen van de Faroer Eilanden heerst geen gunstig klimaat voor een voetbalveld. De temperatuur komt zelden of nooit boven de vijftien graden Celcius uit, waardoor de terreinknechten van de 24 voetbalclubs hun maaimachine in de schuur kunnen laten staan. Bij gebrek aan groeiend gras heeft de nationale sportbond (de voetbalbond werd pas in 1979 opgericht) in een grijs verleden voor gravel gekozen. Sinds de introductie van kunstgras wordt het schilderachtige landschap ontsierd door een groen tapijt met gele strepen. Elk dorp heeft zijn eigen vissershaven en zijn eigen kunstgrasveld.

Hedin Askham is manager van het nationale voetbalelftal. Hij vertelt over het verbod van de FIFA en de UEFA om internationale wedstrijden op kunstgras te spelen. Alleen daarom heeft Thorshávn de beschikking over een natuurlijk grasveld met gekalkte lijnen. De thuisspelers hebben hun stijl aangepast. Ze maken veel slidings, ze schieten uit alle standen en ze trappen naar alles wat beweegt. De vechtlustige speelwijze beantwoordt aan de volksaard.

De ploeg van Estland voetbalt minder opportunistisch. Zij speelt vanuit een gesloten verdediging en rekent op de tegenaanval. In blessuretijd wordt doelman Jákup Mikkelsen van de Faroer Eilanden twee keer gepasseerd. Op de perstribune – een houten plank die vervaarlijk wiebelt – vallen vijf Esten elkaar in de armen. De verslaggevers maken na afloop van de wedstrijd een high five met de spelers. Ze vliegen dezelfde avond met een charter gezamenlijk naar Talinn. Ze beloven de buitenstaander een spectaculair drinkgelag.

De meeste spelers van de Faroer Eilanden zijn schilder, timmerman of politieman. Ze mogen zichzelf niet eens semi-prof noemen. Toch trainen ze minimaal een keer per dag. Daarom worden vissers en olieboorders niet langer geselecteerd voor de nationale ploeg. Ze zijn te lang en te vaak van huis om de conditie op peil te houden. Een paar jaar geleden combineerde rechtsback Odmar Färo zijn tandartspraktijk in Aberdeen met een interlandloopbaan op de Faroer Eilanden. Hij is inmiddels met pensioen. Middenvelder Johannes Jacobsen is nog wel van de partij. Deze straatmuzikant heeft 3 cd's en 33 interlands op zijn naam.

Het elftal van de Faroer Eilanden profiteert niet van het thuisvoordeel en blijft hekkensluiter in groep 9. Aan de grasmat heeft het niet gelegen, maar manager Askham blijft wedijveren voor een soepeler beleid van de FIFA en de UEFA. ,,Kunstgras heeft de toekomst! Kijk maar naar die zandbak in de Amsterdam Arena. Daar moeten ze bijna elke maand nieuwe graszoden uit Engeland laten overvliegen. Heb ik gelijk of heb ik geen gelijk?''

Askham toont een spottende glimlach. In de lobby van hotel Föroyar, waar de spelers en begeleiders van beide landen samen eten en samen biljarten, vertelt de manager over het ontstaan van de onafhankelijke voetbalstatus. Na een paar mislukte pogingen verwierf de Deense archipel in 1988 een status aparte bij de FIFA en de UEFA. In navolging van Groot-Brittannië wordt Denemarken in de voorrondes van een EK of WK vertegenwoordigd door verschillende ploegen.

Volgend jaar mogen de 45.000 inwoners van de Faroer Eilanden per referendum bepalen of zij ook in politiek opzicht van Denemarken worden gescheiden. Volgens Askham belooft de volksstemming een nek-aan-nek-race te worden. De regering in Kopenhagen laat de beslissing aan de kiesgerechtigden. In de Deense wandelgangen wordt nu al druk gespeculeerd over een eerlijke verdeling van de visvangst en de olieboringen. Voorlopig teren de eilandbewoners op hun eigen taal – een mengelmoesje van Schots en IJslands – en hun eigen voetbalelftal.

De Deen Alan Simonsen is sinds 1994 bondscoach van de Faroer Eilanden. De dribbelaar van Vejle BK, Borussia Mönchengladbach en FC Barcelona werd in 1977 uitgeroepen tot Europees voetballer van het jaar. Wat moet een eenzame balkunstenaar temidden van goedwillende dravers? De kleine Simonsen spreekt met een hoog stemgeluid. ,,Ik ben een idealist. Ik heb interessante aanbiedingen uit Spanje afgeslagen. Als kind ben ik hier op vakantie geweest. Ik beschouw mijn job als een eer.''

Simonsen heeft vooruitgang geboekt in de afgelopen vijf jaar. Zijn elftal lijdt niet langer nederlagen met korfbalcijfers. Zijn professionele wijze wordt gewaardeerd, hoewel reservedoelman Jens Martin Knudsen een andere mening is toegedaan. Hij mag van Simonsen niet langer zijn bontgekleurde muts dragen. Geconfronteerd met deze impopulaire maatregel wijst Simonsen naar zijn voorhoofd. ,,Ik ben destijds voor gek verklaard, maar met een clown als keeper kan ik niet voor de dag komen.''