Wereldburger

Het was een smartelijke vertoning. Met een afscheidsrede en excuses aan de fans vertrok Ruud Gullit uit Saint James Park. Hij had het niet gered bij Newcastle.

Niet de rampzalige start van de competitie, het ondraaglijke voyeurisme van de schandaalpers had hem tot dit afscheid gedwongen. Gullit: ,,Ik heb een jaar lang verslaggevers en fotografen om mijn huis gehad. Ik werd gevolgd als ik uit eten ging of als ik een bioscoop bezocht. Nog erger was dat mijn familie in Nederland werd lastiggevallen. Dat was voor mij de limit. Het is te gek dat mijn familie onder mijn beroep moet lijden.''

Gullit, de familyman, zou het? Zijn ex-vrouwen zijn niet bepaald vriendelijk voor de gezinsverlater. Om de drie weken huilen ze uit bij Henk van der Meyden. Je weet niet wat je leest.

De weggejaagde coach gaf zijn gehoor nog een trap na. ,,Mijn jaren bij Chelsea waren prettig. In Londen kon ik alleen over straat gaan, winkelen, naar de bioscoop gaan zonder te worden lastiggevallen. Zaken van onschatbare waarde.''

Het door Gullit ingeroepen gebrek aan privacy voor zijn ontslag is niet geloofwaardig. Weinig voetballers hebben de personencultus zo gecultiveerd als Gullit: dreadlocks, tv-praatjes, Armani-pakken, altijd blootsvoets in Italiaanse moccasins, Mandela, blondines, galeries. Gullit wou toch zo graag the Modern Metropolitan Man zijn. Reeds als voetballer was Nederland te klein voor zijn theatrale honger. Hij zocht de provocatie om in het nieuws te komen. Hij, de onschendbare, wenste als cult-hero behandeld te worden. Michels, Libregts en Advocaat hebben het geweten.

Het falen van Gullit als coach kan bezwaarlijk worden toegeschreven aan de zuinigheid van de club. Met 24 transfers in twaalf maanden bereikte hij in het wispelturige Engeland een record. Gullit spendeerde ruim honderd miljoen aan aankopen. Sommige transfers waren even verrassend als dubieus. Wat de Fransen Goma en Dumas in de Premier League komen zoeken, is kenners nog steeds niet duidelijk.

Het probleem van Gullit is Gullit. Toen hij nog bij Milan speelde, werd hij de man van het koude bloed genoemd. Frank Rijkaard en Marco van Basten hebben tot in hun diepste privacy ervaren hoe onbetrouwbaar Ruud in vriendschappen kon zijn. Gullit was alleen van hemzelf, in het veld en buiten het veld, op training en in de wedstrijd, in restaurant en disco. Deze charismaticus was de meest vermomde egoïst die er in het Nederlandse voetbal heeft rondgelopen.

Instinctief vakmanschap kan hem niet ontzegd worden, arbeidsethos des te meer. Hij zat vaker in Amsterdam dan bij de club. Terwijl de spelers aan een bosloop bezig waren, paradeerde de coach op de golfbaan. Had hij zin in een broodje kroket, dan nam hij het vliegtuig. Natuurlijk was Newcastle voor deze wereldburger te provinciaals, te dorps, te arbeideristisch. Maar voor een salaris van 3,3 miljoen gulden jaarlijks wilde de grootsteedse genius wel even de ogen sluiten. Consequentie was nooit de sterke kant van Gullit.

Als voetballer imponeerde hij, als humanitaire praatjesmaker pakte hij Nederland in, als coach ontmaskert hij zichzelf. Ruud Gullit is langzaam afgepeld tot een ordinaire parvenu die bemind wil worden, maar zelf niet in staat is twee vrienden aan zich te binden. Johan Neeskens zei het eerder al: communicatie is Ruuds grootste probleem. Op de catwalk maakt het niet uit, in de dug-out is zo'n manco dodelijk.

De opvolger van Gullit is de oude Bobby Robson. Aan hem is niets mondain. Hij ziet er uit als een gepensioneerde mijnwerker in zondagspak. Maar zijn charme en vriendelijkheid en zijn liefde voor voetbal zijn wél authentiek. De bakvisjes in hun zwartwit replica-shirt zullen wat minder krijsen. De schandaalpers zal zich en masse terugtrekken uit het stoffige Newcastle upon Tyne. Maar de trouwe seizoenkaarthouders weten nu dat ze met een heuse voetbalcoach te maken hebben, niet met een verdwaalde reclamejongen.

En Gullit? Hij kan op retraite naar Zuid-Afrika. De reconversie van wereldburger naar burger onder burgers zal hem zwaar vallen.