Staat der Nederlanden is geen voetbalbond

Al dagen wordt de burgerij overweldigd door de oppersensatie van koninklijk geluk zonder te weten welke schoonvader diezelfde burgerij eventueel krijgt. H.J.A. Hofland vindt dit een slechte opvatting van ministeriële verantwoordelijkheid.

Dat het volk al een week in spanning zit, de wilde geruchten elkaar in hoog tempo afwisselen (zoals het in tijden van naderende oorlog heette), de kroonprins op vrijersvoeten dag en nacht achtervolgd wordt door telelenzen en royalty-watchers, valt in de moderne monarchie niet te vermijden. De kroonprins is aanstaand staatshoofd maar niet alleen dit. Hij is ook de held van een publieke romance of een sprookje.

Nu krijgt de publiciteit een andere allure. De minister-president heeft gesproken, en hoewel hij niets heeft gezegd is dit niets al van groot, bijna staatkundig gewicht. Er bestaat een `vriendschap'! De Telegraaf is, op het ogenblik dat ik dit schrijf, nog de enige krant die een foto van haar heeft, en ja, dit is typisch een meisje of vrouw met wie een man vriendschap wil sluiten. De foto geeft de toelichting van de heer Kok de noodzakelijke onderbouw. Terwijl de minister-president niets heeft gezegd, kan het nu wel zijn dat hij heel veel heeft gezegd.

Nog anders gezegd: we moeten er ernstig rekening mee houden dat mevrouw Maxima Zorreguieta de koningin van Nederland kan worden. Iemand die haar goed kent, zegt, in De Telegraaf: ,,Ze kan een swingende koningin worden.'' Of we in dit land, dat toch al bijna de pan uit swingt, aan zo iemand de eerste behoefte hebben - ik weet het niet, maar opnieuw, dat is een kwestie van smaak en verder is het een persoonlijke zaak van de kroonprins. Als ze haar leven bij wijze van spreken zou wijden aan het breiwerken hadden we er evenmin iets mee te maken, zolang ze de deugden had die een koningin worden toegeschreven.

De publiciteit om de vriendschap vestigt de indruk dat met de romance en het sprookje alles in orde is. Informatie over haar persoonlijk heeft het bevestigd, en waarom zouden wij, die trots zijn op onze traditie van tolerantie en menselijkheid, onze kroonprins dan niet alle geluk gunnen dat menselijkerwijze mogelijk is? Laat Maxima en hem dan eerst eens een poosje met rust, zou je menselijkerwijs zeggen. Maar dit is dan weer niet in overeenstemming met de wetten van de moderne mediamonarchie.

Het gaat niet om mevrouw Zorreguieta, haar onbesproken gedrag, de liefde, het kabaal dat de romance, idylle, het sprookje begeleidt. Hoe prozaïsch dat ook mag klinken, als de vriendschap tot een huwelijk leidt, trouwt niet de man Willem-Alexander met een Argentijnse, maar het toekomstig staatshoofd van Nederland, de staatskundige abstractie als het ware, die onze nationale abstractie is, met een vrouw die daardoor ook een abstractie wordt.

In 1978 werden in Argentinië de wereldkampioenschappen voetbal gehouden. Heel wat Nederlanders, onder wie ik, vonden dat `wij' niet daaraan mee moesten doen, omdat in Argentinië generaal Videla heerste. Eén van de meer beruchte behandelingen die zijn politieke gevangenen ondergingen was, dat ze met hun voeten in beton werden gegoten en dan boven zee door een helikopter eruit gegooid. Nederland ging toch voetballen, want het was sport, en sport heeft niets met politiek te maken. In het Derde Rijk werd er anders over gedacht, maar dat is ontzaglijk lang geleden. De laatste herinnering aan de Argentijnse generaal wordt levend gehouden door de `dwaze moeders' die willen weten waar hun man of zoon gebleven is.

De vader van de vrouw die misschien Koningin der Nederlanden wordt, werkte onder Videla op het ministerie van landbouw. Volgens de eerste berichten was hij minister, toen werd hij onderminister en nu is hij staatssecretaris geweest. `Dwaze moeders' zijn intussen op straat door Nederlandse televisieverslaggevers geïnterviewd, en ze hebben hun zegen gegeven. Wie weet is de heer Zorreguieta sr. een brave democraat, al heeft hij dan carrière gemaakt in een onguur regime. Onder de bezetting had je in Nederland ook zulke functionarissen die achteraf hun eigen verdienstelijkheid bleken te hebben (al was dan niet iedereen het daarmee eens). Het kan ook dat het anders is geweest. Wij, volk, hebben er geen idee van.

De koning is onschendbaar, de ministers zijn verantwoordelijk. Mij dunkt, van een afstand te oordelen, dat de verantwoordelijke ministers er met de pet naar gooien. Op deze manier wordt de burgerij overweldigd door de oppersensatie van vriendschap, romance, idylle, menselijk en toch koninklijk geluk, zonder dat ze er een flauw idee van heeft, welke schoonvader ze zich eventueel met een huwelijk aanschaft. Dat is geen goede opvatting van ministeriële verantwoordelijkheid. Als bestuur van de KNVB kon je zeggen: dictatuur, niets mee te maken. Voetballen! Als kabinet: vriendschap, de ware, dus trouwen? Als je de staat als organisatie voor voetbal, romance en swing beschouwt: geen enkel bezwaar.

H.J.A. Hofland is columnist van NRC Handelsblad.