Heel voorzichtig stilstaan bij colaflesjes

Uit Hilversum is al het nodige commentaar gekomen op de wet waarmee Staatssecretaris Van der Ploeg het publieke omroepbestel wil regelen. Ook het Commissariaat voor de Media stuurde een lange brief met aantekeningen naar de Kamer. Over wie met wie op welk net komt heeft men geen mening – zoiets ligt volgens commissaris Financieel Toezicht Inge Brakman ook niet op de weg van een instelling die namens de overheid toezicht houdt op de omroepen. Maar wel vraagt het commissariaat om meer duidelijkheid over zaken als de rolverdeling tussen de omroepen en de NOS en een totaal verbod op sponsoring van programma's.

Wat een heldere opmerking in deze moeizame discussie.

We hebben het een paar maanden geleden al eens gezegd bij de sponsorboetes voor de Tros en ook vorige week bij die van 120.000 gulden voor de Avro wegens de Heineken Night of the Proms. In deze tijd dat de media in toenemende mate commercieel beïnvloed worden is het belangrijk de commercie op grote afstand te houden en te zorgen voor onafhankelijke programma's bij de publieke omroepen.

Wanneer is sponsoring toegestaan?

Het mag nu in alle programma's met uitzondering van nieuws, actualiteiten, politieke informatie en programma's voor minderjarigen. De nieuwe Concessiewet gaat van het omgekeerde uit en verbiedt sponsoring, met uitzonderingen van programma's van culturele aard, sportevenementen en -wedstrijden en evenementen met ideële doeleinden. Het ja mits is een nee tenzij geworden.

Veel duidelijker maakt dat het niet.

Je krijgt er nog eens een ingewikkeld detail bij, want de evenementen zelf kunnen ook nog gesponsord zijn. Maar wij willen in ieder geval voorkomen dat het maken van het programma zelf ook nog eens gesponsord wordt. Zoals bij de Night of the Proms waar het hele evenment al zwaar gesponsord was en Heineken ook nog eens geld betaalde aan de Avro voor de uitzending.

Speelt het alleen bij cultuur?

Bij sport is het nog ingrijpender. Het gaat ons vooral om de integriteit van de publieke omroep. In de nieuwe Concessiewet van Van der Ploeg staat namelijk dat je sponsoring gedurende de hele uitzending in beeld moet vermelden. Ongeveer zoals nu bij snoepreclames. Ik denk eerlijk gezegd niet dat de publieke omroep zit te wachten op zo'n variant op het tandenborsteltje. Het lijkt ons verstandiger om er gewoon helemaal van af te zien.

Om hoeveel geld gaat het?

In 1997 ging het om negen miljoen gulden. Daarvan was 1,8 miljoen voor Studio Sport. De jaarrekeningen van 1998 geven een lichte verandering aan, maar het gaat in ieder geval om minder dan 15 miljoen.

Geen hoog bedrag op een totaal programmabudget van rond het miljard. Toch zegt de voorzitter van de Tros, Karel van Doodewaerd, dat hij het zonder sponsoring niet redt.

Dat is onwaarschijnlijk. De reclame-inkomsten van de publieke omroep zijn fors gestegen en bovendien krijgt de Tros net als iedere andere omroep van de overheid een budget om programma's mee te maken. En je kunt ook met coproducenten werken, dat mag in de nieuwe wet nog steeds.

Wat is het verschil?

Bij sponsoring koopt een bedrijf of instelling naamsvermelding en dat feit moet voor of achter het programma worden gemeld. Bij een coproductie wordt samengewerkt met een non-profitorganisatie die bijvoorbeeld kennis levert. Het programma wordt gezamenlijk gemaakt maar de omroep blijft natuurlijk verantwoordelijk.

Ook de overheid betaalt regelmatig aan programma's mee. Geldt daar een speciale regeling voor?

De overheid wordt niet als een sponsor beschouwd en een omroep hoeft de samenwerking volgens de wet niet te melden. Die onduidelijkheid speelde ook in de discussie over Triviant waar een bijdrage van het Europees Parlement niet was aangegeven. Daar is Kamerlid Marijnissen van de Socialistische Partij toen ontzettend boos over geworden.

Vindt u de overheid een sponsor als alle andere?

Er is een verschil tussen iemand die een merk of product wil promoten – Coca Cola, Heineken – en de overheid of een instelling met ideële doelstelling. Maar maak altijd duidelijk met wie je wat maakt, zouden wij zeggen. En dat zou de Concessiewet moeten regelen.

Het gratis beschikbaar stellen van kleding en bloemstukken en andere bijdragen in natura?

Dat melden de omroepen keurig. We hebben ook de indruk dat je heel veel losmaakt als je het verbiedt. Het hangt helemaal af van de manier waarop het in beeld wordt gebracht. Als een bedrijf als Coca Cola in natura bijdraagt aan het programma, dan mag een publieke omroep bijvoorbeeld de vorm van het colaflesje herkenbaar laten zien, maar ze mogen nooit het logo tonen of er met de camera al te nadrukkelijk bij stilstaan. Bij financiële sponsoring mag het helemaal niet.

Hoe controleert u of de omroepen zich aan de regels houden?

We hebben een afdeling die alle programma's scant. Ze letten op verboden reclame-uitingen en kijken of een merk geen overdreven aandacht krijgt. En of de medewerking voor of achter het programma wordt vermeldt zoals de wet voorschrijft. Als daar een sponsor ontbreekt waarvan wij denken dat die er wel is, dan vragen we de contracten op en zoeken het uit.

Wat vindt u verder van het wetsvoorstel?

Het is absoluut een degelijk stuk werk, maar er ontbreekt met name een duidelijke taakafbakening. Daar hebben wij met onze controletaak heel erg mee te maken. Er gaat een ingewikkeld samenspel tussen de NOS en de omroepen ontstaan en daar komt de `netvorming' en het `netoverschrijdend' programmeren nog eens bij. Wij gaan niet over de politieke discussie over welke kant het op moet, maar de rolverdeling moet duidelijk zijn. We willen simpelweg weten naar wie we onze brief moeten sturen. Wie is waarover bevoegd – het zou goed zijn als de Concessiewet daar een evenwicht in vindt.