Digitale dames

EIGENLIJK zouden we het moeten hebben over het Amsterdamse Centrum voor Wiskunde en Informatica (CWI), dat met het kraken van de RSA-155 code vorige week net te laat voor Chips in het nieuws kwam. Maar dat wordt nog een weekje wachten, want in moderne media gaat hype vóór echt nieuws, dus eerst ruim baan voor twee dames, de Esther Dyson van het binnenhof, Marjet van Zuijlen, en de Esther Dyson van de rest van de wereld: Esther Dyson.

Van Zuijlen, nieuwe mediaspecialist van de PvdA, baarde opzien doordat ze haar Kamerlidmaatschap leek te gebruiken om een baantje bij Economische Zaken te regelen. Volgens het ministerie, maar niet volgens Marjet, was alles zelfs al in kannen en kruiken, alleen brak men zich het hoofd over wat ze haar in vredesnaam konden laten dóen. Over de morele kanten van deze klucht is al het nodige gezegd, maar minder over de vraag waarom EZ Van Zuijlen eigenlijk zou willen hebben? Het ministerie had duidelijk geen taak in gedachten, en van haar Kamerspecialisme heeft Van Zuijlen niet laten blijken veel kaas gegeten te hebben, zoveel werd duidelijk uit het voor een deskundige toch gênante boekje `Doodgewoon Digitaal' dat ze zo'n twee jaar geleden het licht deed zien. Afijn, de overstap zal nu wel niet doorgaan, zodat ze alle tijd krijgt om de affaire in geheel Ed van Tijniaanse stijl te verwerken in haar volgende pennevrucht, die `Retour Nijmegen-Den Haag' schijnt te gaan heten. Misschien dat de PvdA na haar terugreis naar het Oosten eindelijk eens iemand met werkelijke belangstelling en deskundigheid inzet op het belangrijke terrein van de elektronische media.

De echte Esther Dyson was deze week een paar dagen in het land, u zult de interviews spoedig her en der lezen. Dyson, die inmiddels tegen de vijftig loopt, is, in tegenstelling tot van Zuijlen, op zijn minst een doorgewinterde ervaringsdeskundige op het gebied van het Internet, en een enthousiast pleitbezorgster ervoor. Ze is ook een halve legende. Volgens `Vanity Fair' geldt ze als `een van de vijftig invloedrijkste mensen ter wereld'. Als een blad met zo'n titel dat stelt, kun je je daar heel wat bij afvragen, maar feit is dat Dyson wereldwijd als een ware goeroe ontvangen wordt, en op voet van jij-en-jou omgaat met de Clintons, de Gore's en de Gates'en van deze wereld, ook al heeft het Engels daar geen woorden voor. Dat is, wat er verder ook van zij, niet niks.

Hoe word je zo iemand? Zoals zo vaak was het grotendeels een combinatie van opvoeding en toeval. Dyson is een slim zondagskind, dochter van de inmiddels stokoude beroemde wiskundige Freeman Dyson, en opgegroeid in de bevoorrechte Ivy-League wereld van Princeton en Harvard. Niet dat ze een hevig verwend nest is, ze ging bijvoorbeeld niet eens naar particuliere scholen, maar wel bevoorrecht in de zin van opgroeien in een comfortabel beschermd intellectueel milieu, ver van de desillusie en de sleur die het leven van grote hoeveelheden mensen kenmerken. In de rauwe Amerikaanse maatschappij is die afstand overigens een stuk groter dan hier in Nederland.

Vrij vroeg in haar carrière, maar wel al op Wall Street, nam ze het beheer van een mailing-list, een soort nieuwsbrief per computer, over van iemand wie het allemaal te veel werd, en bouwde die uit tot een gewaardeerd medium over zaken als het toen langzaam ontluikende internet. De klanten waren er dus al, en dat waren veelal invloedrijke mensen in leidinggevende posities die wat zij over het medium wisten uit Dysons nieuwsbrief haalden. Toen de Muur gevallen was, werd zij als vanzelfsprekend als adviseur naar voren geschoven voor hulpvragende Oost-Europese en Russische overheden en bedrijven, wat haar omgekeerd weer binnen de kortste keren tot Oost-Europaspecialist maakte. Zo werkt dat: een beetje geluk, een beetje je best doen, en er op tijd bij zijn.

In de loop der jaren ontwikkelde Dyson een uitgebreide visie op het Internet en zijn betekenis voor zowel individuele mensen als de samenleving als geheel, een visie die zij omstandig uiteenzette in haar boek `Release 2.0' uit 1997. Erg verrassend is het allemaal niet, voor wie een beetje bekend is met Internet-profetieën. Dyson is bepaald geen diep denker, getuige opmerkingen als `Wat is het verschil tussen belasting en lidmaatschapsgeld? In wezen dat het één verplicht is, en dat men voor het andere kan kiezen.' Ze weet heel wat over de organisatorische perikelen van het Internet, het boek wemelt van de commissies, instanties en platforms, maar haar visie lijkt toch wat naïef. Heel kort gezegd komt die erop neer dat je met het Internet zo goed kunt communiceren dat we dat de hele dag in mailtjes, forums en nieuwsgroepen zullen doen, en dat dat een groot stempel op ons persoonlijke en professionele leven gaat drukken. Slagvaardigheid en flux de bouche heeft de toekomst: ``Al gauw merkt u dat uw openhartig commentaar in de mailing list van de industrie de aandacht trekt. U krijgt uitnodigingen om te komen spreken, er worden u andere banen aangeboden... Uw toekomst is verzekerd!''

Kom nou, voor wie geldt zoiets? Hooguit voor die ene procent van de bevolking die vecht om de creatieve, interessante en hoogbetaalde banen. En die mensen hebben het veel te druk om eindeloos openhartige commentaren te schrijven. Het is hier dat de afstand tot de maatschappij van alledag die Dyson van huis uit meekreeg zich wreekt.

Zonder meer achterhaald is Dysons gedachte dat het Net vooral kansen biedt aan kleine, nieuwe en flexibele bedrijven. Vijf jaar geleden was dat een hoopvolle standaardopvatting, inmiddels weten we beter. We zien met angst en beven hoe de grote dikke jongens, van Microsoft en AOL via Bertelsmann tot de VNU, zich breed maken om de toegang tot het Net zo exclusief mogelijk in handen te krijgen, en hoe steeds meer providers tot steeds minder steeds grotere telecomgiganten gaan behoren. Voorlopig dieptepunt van territoriumdrift was de actie van een aantal grote bedrijven eerder dit jaar om samen met de Europese Commissie een verplichte keuring van websites in het leven te roepen. Hou dat alles nu even in de gaten, en onthoud dat Dyson met `wij' uitsluitend Amerikanen bedoelt, als u straks de parels die van Dysons profetische lippen rollen tot u neemt.