Op zoek naar Jezus

Een belijdenis is een tekst waarin de belangrijkste leerstellingen van een kerk zijn vastgelegd. Die behoefte om de kern van het geloof op papier te zetten wordt vaak ingegeven door een crisis. In 1561 schreef de Zuid-Nederlandse calvinistische predikant Guy de Brès zijn Confession de foy.

Het was de tijd dat ketters werden vervolgd, overal in de Lage Landen rookten de brandstapels. De Confession van De Brès was dan ook een apologie, een verdediging van het gereformeerde geloof tegenover de katholieke koning Filips II.

De Nederlandse vertaling van 1562 werd de centrale tekst van de Gereformeerde Kerk in Nederland.In 1933 voegde Adolf Hitler de Duitse kerken samen in één organisatie en dwong hij de kerkelijke voorgangers een ariërverklaring te ondertekenen. Zo'n 2000 predikanten kwamen in verzet.

In 1934 stelde de `Bekenntnissynode', die in het plaatsje Barmen bijeen was gekomen, zes thesen op waarin krachtig stelling werd genomen tegen het nationaal-socialisme. Het gezag over de kerk komt niet toe aan de staat, oordeelden de deelenemers aan de synode. De kerk kan op haar beurt niet gebaseerd zijn op heerschappij van de een over de ander. De `Barmer-thesen' gelden daarmee ook nu nog als een gezaghebbende uitspraak tegen elke vorm van onderdrukking. Vorige week besloot de `triosynode' van de Samen op Weg-kerken (hervormden, gereformeerden, lutheranen) om een nieuw geschrift uit te brengen over Jezus van Nazareth. De bedoeling is om ,,theologische inzichten uit het verleden in contact te brengen met de huidige visie op verzoening en de persoon van Jezus', zei B.van Vreeswijk, voorzitter van de Hervormde Synode.

Met de `synodale tekst' willen de kerken een ,,eigentijdse en herkenbare bijdrage leveren over de persoon van Jezus', aldus een persbericht, en: ,,aangezien de kerken zich uitspreken over vragen die wezenlijk zijn voor het christelijk geloof, zal het geschrift een belijdend karakter dragen.'

Een belijdenis, dus. Is het dan crisis bij Samen op Weg? Het lijkt er wel op. Vorig jaar was een rampjaar voor de SoW, met de affaire rond een synode-adviseur die zich voor pedofiel uitgaf, het gedoe rond de oecumenische inzegening van het huwelijk van Maurits en Marilène en het eindeloze geruzie over de nieuwe naam van de nieuwe fusiekerk.

Eerder dit jaar riep de gereformeerde bond (geen gereformeerden, maar een behoudende stroming binnen de hervormde kerk) tijdens een speciaal bijeengeroepen ledenvergadering op een tot `moratorium' van het verenigingsproces van hervormden, gereformeerden en lutheranen. De bonders willen geen SoW, zoveel is wel duidelijk.

Bas Plaisier, secretaris-generaal van de Hervormde Synode, weigert echter van een crisis spreken. De laatste tijd is juist belangrijke vooruitgang geboekt, zegt hij. Over twee weken zullen de drie afzonderlijke kerkbureaus hun intrek nemen in een gloednieuw dienstencentrum in Utrecht.

Plaisier: ,,We zijn flink opgeschoten.' Wel is door het onderlinge gesteggel over de organisatiestructuur (wie krijgt welk geld, wie krijgt welke functie en wie ontruimt het eigen kerkgebouw) tegenover de buitenwacht het beeld ontstaan dat de SoWkerken zich alleen met de vorm en niet met de inhoud van het geloof bezighouden, zegt Plaisier. ,,Juist daarom is het goed om te laten zien waar de SoW in haar zoeken naar eenheid voor staat.'

Op dit moment wordt er door een triumviraat van theologen al druk nagedacht over de synodale tekst. Volgend jaar mei moet die aan het moderamen (bestuurders) van de drie kerken worden voorgelegd. Wordt de belijdenis vervolgens in de drie synodes aangenomen, dan is het de eerste keer dat de Samen op Weg-kerken zich gezamelijk uitspreken over een belangrijke geloofskwestie.

Of de schrijvers erin zullen slagen een tekst op papier te krijgen die voor iedereen aanvaardbaar is, valt te betwijfelen. De leer over de persoon en de betekenis van Jezus raakt het hart van elke vorm van christendom. En als het ergens crisis is, dan is het wel binnen de protestantse `christologie'.

In 1997 verscheen de `Verzoening, bijbelse notities bij een omstreden thema'. De gereformeerde theoloog Cees den Heyer plaatst hierbij vraagtekens bij de idee dat Christus door zijn dood aan het kruis de zonden van de mensen heeft weggenomen. Een jaar later deed (de eveneens gereformeerde) theoloog Harry Kuitert nog eens een duit in het zakje door te stellen dat Christus niet de zoon van God was. De beide boeken leidden tot een verhitte discussie die nog lang niet is afgerond.

,,Deze verklaring lijkt een vlucht naar voren', grinnikt theoloog Den Heyer. ,,In Trouw stond deze week een grappige ingezonden brief. De SoW slaagt er niet eens in om het eens te worden over één naam, zei de auteur. En als je geen houten vlot kunt bouwen, waarom zou je je dan wagen aan een luxe plezierjacht?'

De Overtuiging

De aflevering Op zoek naar Jezus van de rubriek `De Overtuiging' (in de krant van vrijdag 3 september, pagina 2) is niet geschreven door Guido de Vries maar door Steven Derix.