Zendeling zoekt goud

Oud-international Theo de Jong (52), die met Bert Jacobs een scoutings- en adviesbureau beheert, traint de Finse club Tervarit.

Het trainingscomplex van de Finse tweededivisieclub Tervarit is bepaald geen Milanello. Vijf naast elkaar liggende velden, deels kaalgetrapt en nauwelijks van elkaar gescheiden door een omheining, bieden een armoedige aanblik. Bovendien wordt het oefenterrein geteisterd door een ondraaglijke stank, verspreid door de op een steenworp afstand gelegen papierfabriek. Toch voelt Theo de Jong zich thuis in het op zeshonderd kilometer ten noorden van Helsinki gelegen Oulu: ,,Als ik met voetbal bezig ben, vergeet ik alles eromheen.''

De Jong werkt sinds een paar weken in Finland. De oud-speler van Feyenoord, wiens laatste werkgever De Graafschap was, belandde via een kennis in Scandinavië. Koen Neimeijer, voormalig manager van FC Zwolle en nu werkzaam in Finland, belde De Jong met de mededeling dat Tervarit op zoek was naar een ervaren trainer. De ambiteuze club wil promoveren naar de hoogste Finse divisie en achtte dat niet mogelijk met de speler-trainer van dat moment. De bedoeling was dat De Jong een paar maanden aan de slag zou gaan in Finland. Als de samenwerking naar tevredenheid zou verlopen, kon De Jong een langdurig contract tekenen.

,,Ik twijfelde even over het aanbod van Tervarit'', herinnert De Jong zich. ,,In mei van dit jaar was ik met Bert Jacobs een scoutings- en adviesbureau begonnen, mede omdat we allebei geen club hadden. Het bureau liep direct als een trein, alle eredivisieclubs in Nederland wisten ons te vinden. Maar ja, het bloed kruipt waar het niet gaan kan. Ik kreeg honger naar de bal en wilde dolgraag op het veld staan. Daarom besloot ik een paar maanden in Finland te gaan werken''

Tervarit verwacht met de komst van De Jong zijn ambities te verwezenlijken. De vereniging werd opgericht door vier Finse voetbalfanaten en is pas vijf jaar oud. Op één seizoen na promoveerde Tervarit ieder jaar. Deze jaargang wil de club de overgang naar de hoogste klasse bewerkstelligen. Volgens manager Tarmo Kouva, een van de oprichters van Tervarit, is er nog veel werk aan de winkel. ,,Onze begroting bedraagt slechts 700.000 gulden, we organiseren bingo-avonden om geld te genereren. Bovendien bestaat onze selectie uit louter amateurs. Met de komst van Theo de Jong hopen we op nóg betere prestaties, uitbreiding van onze selectie en een grote sponsor. De Jong heeft een enorme uitstraling. De meeste Finse voetbalsupporters kennen hem nog van dat kopdoelpunt in Nederland-Bulgarije tijdens het WK van 1974.''

De Jong heeft in Finland toch al een goede naam opgebouwd. Als scout haalde hij Joonas Kolkka (nu PSV) en Sami Hyypiä (nu Liverpool) naar Willem II en Ville Vaïsanen naar De Graafschap. Nu De Jong voorlopig Tervarit traint, hoopt manager Kouva op een multinational als geldschieter. Eerste gegadigde is het miljardenbedrijf Nokia: de grootste aanbieder van mobiele telefonie in Finland én gevestigd in Oulu. ,,Nokia komt echter pas over de brug als we promoveren'', verzucht Kouva.

De Jong heeft voorlopig geen tijd om zich bezig te houden met sponsoring. De gewezen trainer van onder meer FC Zwolle, Cambuur en Willem II heeft zijn handen vol aan het eerste team van Tervarit. De Jong heeft de beschikking over twintig spelers, waaronder een Jamaïcaanse doelman, een Albanese middenvelder en een aanvaller uit Trinidad en Tobago. Het niveau van de selectie onstijgt nauwelijks dat van de eerste klasse amateurs in Nederland. De Jong traint dan ook vooral op positiespel. ,,Aannemen, passen, de vrije man vinden, dat werk. Ik wil dat de spelers nadenken als ze voetballen, dat gebeurt veel te weinig in Finland. Als de tegenstander met een tactische variant komt, kunnen mijn spelers daar niet op anticiperen.'' De voertaal van De Jong tijdens trainingen is Engels. Met kreten als Keep the ballspeed high en Use the space around you probeert De Jong zijn selectie de beginselen van het voetbal bij te brengen.

Desondanks is Tervarit koploper in de tweede divisie, waarin teams spelen met illustere namen als Visa Kemi, Korsholm en Santa Claus. Manager Kouva, die als voetballer van het inmiddels ter ziele gegane FC Oulu ooit speelde tegen Jari Litmanen: ,,Met de geringe belangstelling voor het voetbal hebben we leren leven. Oulu heeft 150.000 inwoners, de ijshockeyploeg speelt wekelijks voor 7.000 toeschouwers. Tervarit trekt gemiddeld 1200 man. Finnen houden van fysiek zware sporten, voetbal behoort daar in hun ogen niet toe.''

Ofschoon De Jong hoofdzakelijk als trainer werkt in Finland, scout hij namens zijn bureau ook nog spelers voor Nederlandse clubs. ,,Ik ben al jaren goed bevriend met Harri Kampmann, trainer van de eersteklasser Tampere. Via hem ben ik ook in Finland naar spelers gaan kijken. Finse voetballers zijn fysiek sterk, gehoorzaam, leergierig en passen zich aan iedere cultuur aan. Het lijkt me een uitdaging om de spelers hier beter te maken.'' Lachend: ,,Ik voel me soms een zendeling. Finland een ideaal voetballand? Dat niet, maar ik zou best nog weleens bondscoach van Finland willen worden. Er loopt hier genoeg talent rond.''

De Jong staat bekend om zijn neus voor talentvolle spelers. Willem II bezorgde hij met Kolkka en Hyypiä twee goedkope voetballers die later miljoenen opbrachten. Eerder ontdekte De Jong spelers als Jaap Stam, Bert Konterman, Johan Hansma en Henry van der Vegt. ,,In Nederland is het net als in Finland, Duitsland of waar dan ook: er loopt genoeg talent rond. Maar scouts maken veel beoordelingsfouten. Neem Jaap Stam. Hij speelde bij DOS Kampen, maar niemand keek naar hem om. Iedereen twijfelde aan zijn capaciteiten. Ik zag het altijd in hem zitten. Hij viel mij op door zijn enorme wilskracht en fysiek. Stam is typisch zo'n jongen die stapsgewijs beter wordt. Maar scouts van grote clubs willen dat zo'n jongen er meteen staat. Dat was bij Stam niet mogelijk. Daarom haalde ik hem naar FC Zwolle, daar kon hij aan zichzelf werken.''

In Nederland wordt toch al veel geld weggegooid op het gebied van scouting, vindt De Jong. ,,Ik kan zo tien Nederlandse amateurspelers opnoemen die moeiteloos meekunnen op eerste-divisieniveau. Maar wat doen veel clubs? Die halen weer een matige buitenlander. Onbegrijpelijk.''

Starend in de richting van het clubgebouw laat De Jong zich ontvallen dat zijn trainerscarriere ,,nog niet af'' is. ,,Ik houd van Finland, maar moet eigenlijk weer in Nederland aan de slag. Feyenoord lijkt me wel wat, dat is toch mijn club. Of Heerenveen, daar is nooit gesodemieter. Maar ach, ik ben geen carrièreplanner. Eerst maar die Finnen beter laten voetballen.''