Pááááge Plùs van Kléénex

Een radioverslag vanuit de Leidse universiteit. Kort na de oorlog, Winston Churchill ontvangt een eredoctoraat. Nú komt doc-tor Churchill naar veur-èn. Doc-tor Churchill bestijgt zéér lang-zaam den kan-sel. Knijp de neus dicht en spreek staccato - zo klinkt deze meneer. Een stem met autoriteit.

Maar niemand hoeft tegenwoordig meer luid te ar-ti-cu-le-ren.

Philip Bloemendal, presentator van het Polygoon-bioscoopjournaal, heeft zijn stem altijd aangepast aan de achterste rijen van de bioscoopzaal, die hem ook moesten verstaan. Nu zijn audiosystemen verbeterd. Net als radiosignalen, waardoor het schreeuw-spreken, dat `wereldomroep-stem' ging heten, eveneens kon worden afgeschaft.

Een radioreclame nu: Pááááge Plùs toilèt-papier van Kléénex heeft nú een níeuwe zijdezáchtheid. Hoge jonge-vrouwenstem, een vleugje heesheid. Ze kwikzilvert van klemtoon naar klemtoon. Nonchalant en zakelijk. Netjes en toch speels en vlot. Fijne buurvrouw.

Ze heet Marjon Keller, de meest gevraagde stem van Nederland. Ze spreekt commercials in, voice-responsesystemen voor telefonische meerkeuze-menu's, documentaires, bedrijfsfilms. Ze praat buiten beeld televisieprogramma's aan elkaar. Reclame- en programmamakers zouden haar niet vragen als zij niet verwachtten dat naar haar stem geluisterd wordt. U wordt geacht van haar te houden.

Iemand zei haar dat er ,,een belletje, een lach'' in haar stem zit. Maar nu niet, want haar hond blaft. ,,Mijn gewóne spreekstem kan enòrm afwijken van mijn wèrkstem!'', schettert Keller er opgewekt bovenuit. ,,Ik kan gewoon vrij snèl goed spreken. Waarom zou een reclamemaker iemand vragen die een úúr nodig heeft als ik het in een kwartiertje kan?'' De rest is techniek.

Tijd is geld en de stem van nu past zich daaraan aan. ,,Onder de driehonderdvijftig gulden gaat er hier geen stem de deur uit'', grapt Cees Manintveld. Hij is directeur van Multi-Voice, het grootste en sinds 1978 oudste `stemmenbureau' in Nederland. Marjon Keller voert er sinds drie jaar de top-40 van meestgevraagde vrouwenstemmen aan.

Wat is veranderd? We luisterden naar stemmen uit het verleden van het Omroepmuseum in Hilversum. De stem is sneller, dus hoger van toon geworden, zegt Manintveld. Want snel en laag gaat moeilijk samen. Kwestie van ademhaling, een lage stem heeft meer lucht nodig. Manintveld: ,,De stem werd ook slordiger en vlakker. De techniek heeft het overgenomen.''

Een extreem voorbeeld is de `discjockeystem', ofwel de `compressiestem'. Die ronkt. Rádiooo Verónica! Manintveld: ,,Zo'n stem valt BOEM de huiskamer binnen. Dat volle krijg je door de stem met audioapparatuur in te dikken. Alle uitschieters wegfilteren en een stem krijgt power.''

Dàt, zegt Manintveld, kenmerkt de stem tegenwoordig het meest: Dat op radio en televisie vrijwel geen stem meer is te horen waaraan niet met audioapparatuur is gesleuteld. ,,Ook de meest neutrale nieuwslezer heeft zijn eigen standaard audio-instelling. Zo wordt iedere stem binnen de grenzen van het aangename en verstaanbare gekneed.''

En dat zijn de stemmen die het meest van invloed zijn op hoe wij zelf spreken. Na de klank van onze opvoeders en vrienden imiteren we de gemanipuleerde mediastem het meest. Stemmen uit een kastje, nepstemmen. ABN wordt Algemeen Bewerkt Nederlands.