Duitse autoindustrie bloeit ook in vroegere DDR

Het oosten van Duitsland torst nog de lasten van het DDR-verleden. Maar tien jaar na de val van de Muur kent de Wende er ook winnaars. Ulf Rittinghaus schiep als toeleverancier voor de autoindustrie `het wonder van Zwickau'.

,,Ik ben een sociale kapitalist, zegt Ulf Rittinghaus. ,, Zowel het kapitalisme als het socialisme hebben hun goede kanten. Wij combineren die met elkaar. Rittinghaus (43) is een moderne ondernemer. Hij koestert de traditie en zet in op vernieuwing.: ,,Onze organisatiestructuur heeft een sociale kern. We komen voor onze mensen op. Door naar de beurs te gaan, hebben we onze medewerkers mede verantwoordelijk gemaakt. Zo schiep hij `het wonder van Zwickau'.

Rittinghaus is directeur van Sachsenring AG, een automobiel-toeleverancier in het Oost-Duitse Zwickau dat in de deelstaat Sachsen ligt. Sachsen was de smidse van de DDR, hier hadden veel grote industriële staatsbedrijven hun zetel. In Zwickau werd de Trabant gebouwd. De `Trabi' was de Oost-Duitse variant op de Volkswagen. Kort na de Wende werd de productie stopgezet. In april 1991 liep de laatste, roze gespoten Trabant van de band; hij staat in het plaatselijke museum. Meer dan drie miljoen exemplaren waren toen geproduceerd.

In de DDR moest iedereen tien jaar op zijn Trabi wachten. Volgens critici was de lichtgewicht wagen met zijn kunststof-carosserie een gevaar op de weg: een plasticbom op wielen. Tegenwoordig wordt de auto een cultusstatus toegedicht. Trabis hebben namen gekregen als Ossie Power of Liebe, Sex & Zärtlichkeit. Soms worden de oldtimers met hun tweetakt-motor volgeplakt met kleurrijk krantenpapier. Andere modellen hebben een televisie of minibar aan boord.

Op de ruïnes van de Trabant-fabrieken legden Ulf Rittinghaus, zijn broer Ernst-Wilhelm en hun zakelijk partner Jürgen Raabe eind 1993 de fundamenten voor een eigen auto-imperium. Ze richtten een laboratorium op waar ruim dertienhonderd van de oorspronkelijk tienduizend werknemers prototypes ontwikkelen voor nieuwe auto's, kunststof cabines voor Mercedes-bussen bouwen en bodemplaten, zijpanelen en koppelingen maken voor Volkswagen, Audi, BMW, Opel of NedCar.

Sachsen is de economisch sterkste deelstaat in het Oosten, en Sachsenring de snelste groeier in de neue Länder. Elk jaar schiet de omzet van het bedrijf met zo'n zestig procent omhoog, en het afgelopen halfjaar zelfs met 127 procent. Sinds oktober 1997 is het bedrijf aan de beurs genoteerd. Door de overname van de kunststof-producent Mitras in de Oberpfalz en van Trasco, de fabrikant voor zware gepantserde limousines uit Bremen, komt de omzet van de Sachsenring Automobiltechnik AG dit jaar voor het eerst boven de 500 miljoen mark uit.

De gebroeders Rittinghaus hebben gekozen voor een bedrijfsmodel dat inspeelt op de situatie in het Oosten. Zij jagen hun medewerkers niet op, maar willen wel dat zij topkwaliteit leveren. Daarom staan er weinig robots in de fabriek en wordt veel werk met de hand verricht. De flexibiliteit is groot, het loonniveau is aangepast aan het Westen. Volgens de eigen bedrijfs-cao wordt ook 's zaterdags gewerkt. Nog steeds worden in een hoekje van de geheel gerenoveerde montagehal onderdelen voor Trabants gemaakt, en V-snaren voor de oorspronkelijke VW-Kever die tegenwoordig uit Mexico komt.

De hal staat op het terrein van een van de vijf voormalige Trabant-fabrieken. Buiten Zwickau, in Mosel, bevindt zich nóg een autofabriek. Daar heeft Volkswagen een fabriek neergezet, waar zesduizend medewerkers elke dag elfhonderd Golfs en Passats produceren: in totaal één miljoen auto's sinds mei 1990. ,,Net als wij heeft Volkswagen geprofiteerd van de geweldige know-how die in de DDR bestond, geeft Rittinghaus toe.

Zijn onderneming is met West-Duits kapitaal opgezet. Dat komt, omdat de broers Rittinghaus uit het Westen komen, uit het Sauerland, waar ze van hun vader een familiebedrijf erfden. ,,We stonden voor de keus: naar Florida verhuizen of iets zinvols presteren. We kozen voor het laatste. Het was een anti-cyclisch besluit: investeren als er niets wordt verdiend.'' In Zwickau kochten zij een failliete boedel die was gegrondvest op de resten van de historische Auto Union. Sinds 1904 waren daar zowel de befaamde Horch als de eerste Audis geproduceerd. Rittinghaus: ,,Voor zoveel traditie gingen wij door de knieën. In vijf jaar investeerden ze 276 miljoen mark in Sachsenring. Slechts een enkele medewerker komt uit het Westen, al het overige personeel uit het Oosten. In 1998 werden de broers uitgeroepen tot ondernemer van het jaar.

Samen met hun partner Raabe bewonen zij een gerestaureerde villa aan de rand van de stad. Hun gezinnen zijn in het Westen gebleven. ,,We hebben een soort woongemeenschap. We werken tot `s avonds laat en brainstormen `s ochtends bij het ontbijt welk bedrijf we nu weer kunnen overnemen. In het weekeinde reizen ze met een privé-vliegtuig naar huis. ,,Toen we naar de beurs gingen, hebben we les genomen, een kleinere machine gekocht en de twee piloten ontslagen.''

,,Zwickau was een industriële woestenij, toen wij hier in 1993 voor de eerste keer landden. Het bedrijf stond op instorten, overal onstnapte stoom uit pijpen. We wisten niets van auto's bouwen. De anderen zeiden: laten we weggaan. Maar ik wilde het risico aangaan. Wat is onze ondernemersnaam waard, zei ik, als we er niets mee doen? We hadden het geld, we konden ermee doen wat we wilden. Succes komt niet uit de lucht vallen, is mijn motto. Je moet ervoor werken.''

Zijn droom is binnenkort opnieuw echte auto's te kunnen bouwen. Niet onder eigen naam, maar voor een groot concern. Geen prototypen meer, zoals de aluminium Uni 1, een hybride wagen die zowel een electromotor als een dieselmotor heeft en waarvan Sachsenring maar drie stuks heeft gebouwd.

Eerdere delen in deze serie verschenen op 4, 13, 20 en 26 augustus.