`Niet alleen sterren worden belaagd'

D66'er Dittrich nam vorig jaar met collega's van PvdA en VVD het initiatief voor een wet die `stalken' strafbaar stelt.

,,Er wordt vaak gedacht dat het hier om een wet gaat die bij uitstek beroemdheden beschermt, maar dat is een misverstand. Uit Amerikaans onderzoek blijkt dat tachtig procent van de slachtoffers van belaging uit heel gewone mensen bestaat.'' Tweede-Kamerlid Dittrich (D66) spreekt over `het millenniumdelict': belaging. Bekender nog is de Engelse term: stalking.

Deze week behandelt de Tweede Kamer het initiatiefwetsvoorstel van Dittrich, Swildens-Rozendaal (PvdA) en O.P.G. Vos (VVD) dat stalking in de toekomst strafbaar stelt. ,,We hopen vooral dat er een generale preventie van uitgaat'', zegt Dittrich.

Het begon inderdaad met een beroemdheid - een soap-ster in Californië - die voortdurend werd belaagd en uiteindelijk door de stalker werd vermoord. Sinds het stalken begin jaren negentig in de VS strafbaar werd gesteld is steeds duidelijker geworden, dat het om een omvangrijk maatschappelijk probleem gaat. Bekend is het geval van muzikant Harrie Sacksioni, die meer dan 23 jaar lang werd achtervolgd door een vrouwelijke fan. Ooit had ze zijn handtekening bemachtigd en vanaf dat moment putte ze uit een kleurrijk arsenaal van hindermethoden, zoals telefoonterreur, het weglokken van zijn kind, achtervolging op straat en insluipingen die naakt in Sacksioni's badkuip eindigden.

In dergelijke gevallen van huisvredebreuk, insluiping of inbraak is duidelijk sprake van een strafbaar feit, op grond waarvan politie en justitie kunnen ingrijpen. Maar het fenomeen stalking is complexer, omdat het vaak om een reeks handelingen gaat die in principe elk op zich wettelijk zijn toegestaan, zoals opbellen, brieven sturen en op straat achtervolgen. Het is de relatie van die stelselmatige handelingen, die de wederrechtelijke schending van de privacy en de belaging vormen.

Dittrich werd er in de jaren tachtig mee geconfronteerd, toen hij als advocaat een stalker bijstond die Harry Mulisch het leven zuur maakte. De man zou Mulisch een manuscript voor commentaar hebben gestuurd en het nooit meer geretourneerd hebben gekregen.

,,Later heb ik nog eens een zaak gehad van een vrouw die door haar ex-man werd belaagd.'' Toen die herhaaldelijk een straatverbod kreeg en hij zich niet meer in de nabijheid van de vrouw kon vertonen, richtte hij zijn stalkerspraktijken op Dittrich. ,,Toen werd me heel duidelijk hoe moeilijk het is een straat- of contactverbod te laten handhaven. Er zijn nu eenmaal mensen die een uitspraak van de rechter gewoon aan hun laars lappen. Bovendien moet zo'n verbod civielrechtelijk worden afgedwongen en is het aan het slachtoffer om bewijzen te leveren. Voor veel slachtoffers is de drempel - ook psychisch en financieel - te hoog om die weg op te gaan'', zegt Dittrich.

,,Ik heb in de loop der jaren veel brieven gekregen van mensen die slachtoffer waren van stalkers. Het is een fors probleem. Toenmalig minister Sorgdrager (Justitie) zag echter weinig heil in strafwetgeving op dit punt. Zij meende dat de aangiftebereidheid van slachtoffers niet groot is, bewijzen lastig te leveren zijn en dat in extreme gevallen dwangverpleging van de stalker mogelijk is.

,,Of de aangiftebereidheid gering is weet je echter pas als er ook echt aangifte kan worden gedaan. De politie moet nu nul op het rekest geven. Dat een bewijs soms lastig te leveren is mag zo zijn, maar dat geldt ook voor verkrachting. Problematische bewijslast, bijvoorbeeld bij een een-op-eenverklaring in een geval van verkrachting, impliceert toch niet dat iets daarom niet strafbaar meer zou moeten zijn? En dwangverpleging is een enkele keer mogelijk, maar moeilijk. Bovendien wijst de praktijk uit, dat daders vanuit de kliniek gewoon door kunnen gaan met stalken'', zegt Dittrich.

Inmiddels heeft heel juridisch Nederland - veelal constructief - commentaar geleverd op het wetsvoorstel en zijn de initiatiefnemers bedolven onder fraaie legislatieve bespiegelingen. Eén daarvan ging bijvoorbeeld over de vraag of de aaneenschakeling van gedragingen wederrechtelijk moet zijn. ,,Iemand kan een deurwaarder die vasthoudend geld probeert te innen, aanmerken als stalker. Dat kan moeilijk als stalking worden gezien,'' zegt Dittrich.

Vragen zijn er ook over de maximale strafmaat. In het Verenigd Koninkrijk geldt een maximale gevangenisstraf van vijf jaar, de zojuist van kracht geworden Belgische wet spreekt van twee jaar, de initiatiefnemers kiezen voor drie jaar. ,,Behalve die gevangenisstraf is het ook mogelijk om verdachten van stalking in voorarrest te nemen. Op aanraden van de Raad van State voorziet de wet bovendien in de mogelijkheid iemand in een extreem geval onder tbs te stellen. Dat lijkt me behoorlijk compleet. Ik zie geen lacunes'', aldus Dittrich.