Brandenburgers zijn de veranderingen moe

Brandenburg komt alleen nog in het nieuws door extreem-rechts geweld. Bij de deelstaatverkiezingen van zondag dreigt de SPD' er haar meerderheid te verliezen.

Zes muzikanten van de Havelländer Blasmusik spelen vrolijke jazz uit de jaren dertig. Witte jasjes, zwarte broeken, en een onvermijdelijke Oost-Duitse baard. Twee mannen slepen kratten bier over straat. ,,Dit jaar hebben we geen wild zwijn, want de jagers hebben niks geschoten'', roept iemand. Dan gaat het varken aan het spit.

`Met hart en verstand voor Brandenburg', hangt boven een houten SPD-stand. De verkiezingscampagne Kleinwerder, een dorp van een paar honderd zielen in Brandenburg, is in volle gang. Zondag zijn er verkiezingen in deze dunbevolkte deelstaat die rondom de Berlijnse hoofdstad ligt. In de vorige eeuw inspireerden de bossen en meren van Brandenburg schrijver Theodor Fontane tot zijn meesterwerk Wanderungen durch die Mark Brandenburg. Nu komt dit deel van Oost-Duitsland alleen nog in de publiciteit door extreem-rechtse aanvallen op buitenlanders. Geen zwarte diplomaat wil in Brandenburg wonen, zelfs niet in de hoofdstad Potsdam waar ooit koning Frederik de Grote resideerde en de Franse filosoof Voltaire een regelmatige gast was.

Bij het straatfeest in de Waldtrautstrasse van Kleinwerder vecht de SPD om elke stem. ,,Het zal moeilijk worden om onze meerderheid te behouden'', zegt Christel Dettmann, afgevaardigde voor de deelstaat in de Landdag van Potsdam. Volgens opiniepeilers staat de SPD niet slechts in Brandenburg op verlies, maar ook in Saarland, Thüringen, Saksen en Berlijn, waar de komende weken eveneens verkiezingen plaatshebben.

In Brandenburg heeft minister-president Manfred Stolpe (SPD) sinds negen jaar een onaantastbare positie, al vreest hij deze keer de macht te moeten delen met de christen-democraten of de PDS, de vroegere communistische partij. Nog weet een kwart van de kiezers niet op wie ze zullen stemmen. Ruim 55 procent geeft de voorkeur aan een Grote Coalitie met de CDU, weet Hans-Joachim Veen, opinie-onderzoeker en hoogleraar aan de universiteit van Trier. Juist de bestrijding van de hoge werkloosheid (17,4 procent in juli) heeft bij de bevolking prioriteit.

,,Veel burgers die onze stands bezoeken, zijn teleurgesteld in de SPD'', weet Christel Dettmann (56). Kortgeknipt donker haar, zachtgroene ogen. ,,Dat komt, omdat de landelijke politici vanuit Berlijn elke dag op televisie iets anders roepen. Het voorstel van de een wordt door de ander meteen tegengesproken. De partij bevindt zich in een diepe crisis. Kanselier Schröder heeft moeite orde op zaken te stellen. Hij heeft grote verwachtingen gewekt, maar die tot nu toe niet kunnen waarmaken. De mensen hebben genoeg van deze chaos.''

In de herfst van 1989, nog voor de val van de Muur, hoorde Dettmann tot de oprichters van de Oost-Duitse SPD. ,,Wij waren al voor de hereniging toen de West-Duitse SPD daar nog niet aan wilde denken. Wij wilden het socialisme in de DDR niet renoveren.'' Oost-Duitsers, zegt zij, wensen vooral rust en stabiliteit: ,,Ze willen eindelijk weten waar ze aan toe zijn. Hele gezinnen zijn uitgeput van de vele veranderingen. Ons leven staat al negen jaar op zijn kop.''

Dettmann, die van huis uit chemisch ingenieur is, wijst op de diepgaande omwenteling die zich in het Oosten heeft voltrokken. Velen raakten niet slechts hun baan kwijt, maar moesten ook hun woning en hun grond afstaan aan de oorspronkelijk eigenaars: ,,Ontelbaren zijn op die manier heimatlos geworden.'' Wat zij willen is werk en sociale zekerheid. Dettmann: ,,Dat moet de SPD waarmaken.''

In Kleinwerder en omgeving waren drie grote elektrotechnische-bedrijven gevestigd. Nu zijn ze allemaal verdwenen, afgeslankt of samengevoegd. Duizenden werknemers kwamen op straat te staan. Ook Dettmann.

De SPD merkt dat zij ontevreden kiezers kwijtraakt aan de PDS en aan extreem-rechtse partijen als de Deutsche Volks Union (DVU). Vooral de DVU is een gevaarlijke concurrent. In pamfletten waarschuwt de SPD ertegen op deze radicale partij te stemmen. De DVU is een extreem-nationalistische partij die vanuit Beieren wordt gefinancierd, kiezers lokt met slogans als `Duits geld voor Duits werk' en ertoe oproept criminele buitenlanders het land uit te zetten.

Het verkiezingssucces van de DVU in de Oost-Duitse deelstaat Saksen-Anhalt, waar zij vorig jaar bijna dertien procent van de stemmen behaalde, veroorzaakte een schok bij de democratische partijen. ,,Dit succes mag zich in Brandenburg niet herhalen'', zegt Dettmann. Dat wordt ook niet verwacht. Uit onderzoek blijkt, dat de DVU in Brandenburg op zijn best de kiesdrempel van vijf procent zal halen, hoewel de partij zelf van tien procent uitgaat.

Vergeleken met de DVU is de PDS het kleinere euvel, zegt Emil Schnell, ook hij is een SPD'er van het eerste uur. Hij vindt de PDS geen radicale partij: ,,Zij organiseren diegenen die de DDR als hun Heimat beschouwen.'' In heel Oost-Duitsland wordt de PDS op twintig procent geschat. In Brandenburg doet ze het zo goed, dat partijleider Gregor Gysi minister-president Stolpe al heeft aangeboden om een coalitie te vormen.

Emil Schnell weet dat zijn eigen partij, de SPD, een moeilijke periode tegemoet gaat: ,,We moeten kiezen uit twee kwaden. De economie met onpopulaire maatregelen op orde brengen, met het risico bij de volgende verkiezingen te worden weggestemd. Of alles verder laten rotten en worden herkozen. Wij in het Oosten zijn voor het eerste. Wij steunen Schröder. De kunst is de modernisering te verbinden met sociale rechtvaardigheid.''