Avondwandeling

De Elbe is op dit moment nauwelijks breder dan de Jeltesloot, en Torgau is een stadje zoals zoveel in de ex-DDR-provincie: hobbelige kasseien, een halfopgeknapte binnenstad, een voorzichtige pizzeria, een enorm `Kaufland' aan de rand, en daaromheen een ring van moestuinen met zwaar doorbuigende appelbomen.

Eind april 1945 maakte oorlogscorrespondente Martha Gellhorn hier een innig avondwandelingetje met een Russische kolonel – dat was zo haar manier van werken – omdat ze naar de Russische kant van de Elbe wilde. ,,Uit een gebouw kwam het mooie, treurige geluid van Russisch gezang, laag en langzaam en rouwend'', noteerde ze. ,,De vreemdste types liepen er rond: blonde mannen en Mongolen, woestogende karakters met 19de-eeuwse snorren en kinderen van rond de zestien. We passeerden een paar brandende huizen die er prachtig uitzagen.''

Ze vond de kolonel en Torgau allercharmantst, maar over de Elbe kwam ze niet. ,,Jullie zijn nu eenmaal kapitalisten, en wij zijn communisten'', zei de kolonel eenvoudig. In Torgau was direct al de Koude Oorlog begonnen.

Later zag ze een deel van de Russen vermoeid verder trekken, 5.000 kilometer hadden ze zich toen al naar het westen gevochten. De vrachtwagens waren aan elkaar gelapt, de slordige paarden werden aangedreven als door Ben Hur zelf, er leek orde noch plan te bestaan, maar volgens Gellhorn was het onmogelijk ,,om het gevoel van kracht te beschrijven dat deze chaos van soldaten en gehavend materieel uitstraalde''.

En ze bedacht hoe bitter het de Duitsers moest spijten, dat ze met deze Russen een oorlog waren aangegaan.