Kremlin lijdt niet erg onder Kremlingate

De onthullingen over corruptie met miljarden dollars Westerse hulpgelden brengen de Russen nog niet tot de conlcusie dat hun staat door en door corrupt is. Het Kremlin doet nauwelijks nog moeite de aantijgingen tegen te spreken.

Roept een popcorn-etende Amerikaan maandag in de bioscoop bij het reclamefilmpje van een duur Moskous hotel (,,24 uur per dag staat ons businesscentrum klaar voor al uw zakelijke wensen''): ,,En geld witwassen? Doen jullie dat ook?''

Rusland, het woord alleen al, is meer dan ooit synoniem met misdaad. ,,Elk Russisch bedrijf wordt als crimineel beschouwd tenzij het tegendeel bewezen is'', klaagt een Russische oliebaron.

Het toch al groezelige imago van Rusland wordt met pek besmeurd door het jongste `Kremlingate'-schandaal: het doorsluizen via New Yorkse banken van ruim een tiende van Ruslands bruto nationaal product (van 111 miljard dollar). Hoewel FBI en Scotland Yard nog volop aan het spitten zijn, lijken de rechercheurs te zijn gestuit op ,,mogelijk de grootste witwasaffaire uit de geschiedenis''. Onder de kop ,,The Gangster State'' schrijft Newsweek dat Rusland ondanks (of misschien wel dankzij) alle goedbedoelde IMF-hulp een kleptocratie is geworden, en geen democratie.

Tot overmaat van ramp beweert IMF-baas Michel Camdessus vandaag in de Franse krant Libération dat hij in 1996 door de Russische Centrale Bank is voorgelogen. De kans dat het Muntfonds een voor september toegezegde lening van 640 miljoen dollar overmaakt, wordt met de dag kleiner. Het Rusland van Boris Jeltsin staat wereldwijd in de beklaagdenbank, en dat besef dringt nu pas tot Moskou door.

,,In Westerse ogen'', zo legt het zakenblad Kommersant uit, ,,verschilt de Russische macht amper van de openlijk corrupte regimes in Afrika.'' De Komsomolskaja Pravda bracht vanmorgen een oerlelijke foto van Jeltsin die in de Italiaanse pers had gestaan bij een onthulling over steekpenningen die hij zou hebben aangenomen van de makelaar uit Lugano die het Kremlin heeft opgeknapt. Het bijschrift in de Russische krant druipt van verontwaardiging: ons staatshoofd wordt afgeschilderd als capo di tutti capi, de hoogste mafiabaas van allemaal.

Maar waarom vraagt in Rusland vrijwel niemand zich af of de staat niet inderdaad door en door corrupt is? Jeltsin en zijn entourage kiezen vooralsnog voor een struisvogelpolitiek: net doen alsof zij niet het mikpunt van internationale spot zijn. Behalve eenregelige ontkenningen zwijgen zij over het al dan niet betaalde smeergeld, hun geblokkeerde Zwitserse bankrekeningen en de wonderbaarlijke verdwijning van miljarden dollars via het ,,gat van New York''.

Zeker, Rusland heeft een eigen onderzoek aangekondigd. Maar tegelijk is de justitieel onderzoeker die het explosieve steekpenningendossier onder handen had, dit weekend op non-actief gesteld. Maandag bleek de telefoon in zijn kantoor afgesloten, waarop hij zelf naar de pers stapte en verklaarde dat ,,negentig procent'' van de beschuldigingen (dat de aannemer in Lugano een miljoen dollar smeergeld aan de familie Jeltsin heeft betaald) op waarheid berust.

Maar deze wanklank wordt ruimschoots overstemd door het luidruchtige optreden van de Kremlin-beschermheilige Boris Berezovski, een intimus van de presidentiële familie die via de door hem gecontroleerde media (waaronder drie landelijke kranten en twee tv-stations) een rookgordijn rond de belaagde Jeltsin optrekt. BB, zoals hij in de volksmond heet, figureert zelf in vrijwel elke publicatie over zwendel en oplichting in Rusland, maar hij bijt fel van zich af: ,,Alle aantijgingen zijn de vrucht van de fantasie van Westerse journalisten, ingegeven door bepaalde politieke kringen in Rusland die eigen gewin hoger achten dan de nationale belangen.''

Dat is precies de lijn die de Russische minister van Informatie, Michail Lesin, volgt. Er is niets aan de hand, behalve dan dat de vijanden van Jeltsin valse praatjes naar de buitenlandse pers doorspelen. Publicatie ver weg verhoogt de schijn van betrouwbaarheid, zo filosofeert hij in een interview met Kommersant. ,,De Russische media nemen het over zonder dat ze verantwoordelijk zijn voor de inhoud'', zegt hij. Het ensceneren van een schandaal is volgens hem een bekende techniek die je niet alleen kunt bestrijden met ontkenningen.

Wat voor antidotum hij in petto heeft, wil Lesin niet kwijt. ,,Maar mijn instrumentarium als minister van Informatie beperkt zich niet tot het geven van tekst en uitleg.'' De krant voorspelt een agressievere houding van het Kremlin, dat zich unfair bejegend voelt. Opmerkelijk genoeg roepen steeds meer Russen om ,,een beslissende stap'' om Rusland vrij te pleiten van alles waar het van verdacht wordt.