Boeketten voor de man die de wereld wilde redden

In de vijver van het Kasteelpark in Zoersel roeit een grijs bebaarde man. Als ik hem de weg vraag naar Real time@Zoersel '99, zegt hij een onderdeel van deze buitententoonstelling te zijn: ,,Ik ben visserman. Stapt u maar in mijn bootje dan vertel ik u het verhaal van Cordula.'' Geanimeerd spreekt Jan Kiekens over de tijd dat het kasteel net was gebouwd, zo rond de eeuwwisseling. De toenmalige baron gaf cursussen aan meisjes van arme boeren, onder wie Cordula. Tijdens een feestweek op het kasteel ontmoette zij een van de barons beschermelingen Jean-Louis. Hij maakte haar zwanger, maar ontkende de vader te zijn, waarop zij haar kind afstond aan een vissersfamilie in Oostende en verdween. Als herinnering aan deze tragische gebeurtenis kwam er op verzoek van de pastoor een monument voor Cordula. Op het eilandje middenin de vijver staat het stenen beeld nu nog steeds. Een classicistische voorstelling van een man en een vrouw, onopvallend en overwoekerd door het groen.

Op het moment wemelt het van de openlucht-tentoonstellingen. Kunstwerken als het Cordula Monument van Hans van Houwelingen doen het daar goed goed. Het is toegankelijke kunst die met het leven zelf te maken heeft en deel uitmaakt van de omgeving.

Voor Real time@Zoersel '99 is die omgeving een idyllisch park, waarvoor achttien internationale kunstenaars, onder wie Keiko Sato, Maura Biava en Roy Villevoye, een bijdrage leverden. De beeldententoonstelling Het betoverde plein, een andere expositie in de openbare ruimte op dit moment, heeft het serene Abdijplein bij het Zeeuws Museum in Middelburg als locatie. Ook hier een internationale selectie van tien kunstenaars, onder anderen Edward Lipski, Jan van Munster en Jan Fabre.

Of het verhaal van Kiekens waar is – hij beweert zelfs een afstammeling van Cordula te zijn – doet er niet toe. Interessant is dat de vertelling rond het stenen monument en daardoor het beeld zelf, magisch werkt. Een kunstenaar kan een verhaal aangeven, maar omgevingen als het Kasteelpark en het Abdijplein prikkelen ook de fantasie van de toeschouwer zelf. Er zijn echter weinig kunstwerken op de tentoonstellingen die daartoe in staat zijn. Gemakkelijk is bijvoorbeeld de wijze waarop Bjarne Melgaard de bestaande bronzen beelden voor het gemeentehuis van Zoersel het zwijgen heeft opgelegd door jute zakken over hun hoofden te trekken. En ook het glanzende beeld van de man die met een lineaal de wolken meet (Middelburg) van Jan Fabre is (letterlijk) misplaatst; een `af' werk dat eigenlijk is bestemd voor op een pilaar aan de Antwerpse ring.

Geslaagder is het werk van Michel Huisman, dat zowel in Zoersel als in Middelburg te zien is: op het Abdijplein ligt een hoop boeketten, zoals je ze vindt op verse graven. Het lijk dat er voor het grootste deel onderuit steekt en netjes aangekleed op zijn buik ligt, verbeeldt De aangespoelde man (1999). Ook al zijn de bloemen van plastic en is het lichaam overduidelijk van een pop, de bijgevoegde krantenknipsels over `de man die de wereld wilde redden' maken het tot een indrukwekkend geheel. Volgens de berichten is de man van boord gesprongen, waarna hij een weeklang spoorloos was, om vervolgens op het plein op te duiken.

Op een open veldje tussen de bomen van het Kasteelpark in Zoersel exposeert Huisman twee vergelijkbare beelden. Ditmaal zijn de hoofden van een moeder en haar dochter bedolven onder de bloemen. Een citaat uit de tekst die Huisman met punaises aan een boom prikte luidt: `Het kind sterft. Het park verwordt. De moeder blijft zwaar verminkt achter.' De (re)constructie van de verhalen die erachter zitten roept gevoelens van verdriet en troost op.

Tentoonstellingen: Real time@Zoersel '99. T/m 12/9. Kasteelpark, Zoersel, Kasteeldreef 55, Zoersel-Halle, België. Dag. 14-19u. Cat. 500 Bef. Het betoverde plein. T/m 3/10. Abdijplein, Middelburg. Dag. 7-22.30u. Zeeuws Museum, Abdij 4, Middelburg. Dag. 11-17u. Cat. ƒ49,50