Van Aartsen tevreden terug uit Midden-Oosten

Minister Van Aartsen (Buitenlandse Zaken) is terug van een zesdaagse oriëntatiereis door het Midden Oosten.

,,Dit was een succes, de timetable bleek perfect. Hij heeft geen enkele fout gemaakt en hij raakte soms zelfs aardig uit de plooi'', zeggen zijn medewerkers. ,,Dit ligt natuurlijk niet aan mij, de signalen waren gunstig, een beetje geluk moet je hebben'', zegt minister Van Aartsen (Buitenlandse Zaken), bescheiden maar glunderend.

Hoewel Den Haag daaraan vooraf hard had getrokken is Van Aartsen donderdag, de laatste dag van zijn zesdaagse oriëntatiereis reis door het Midden-Oosten, niet ontvangen door de Syrische president Assad, die in zijn hoofdstad wel alom op enorme posters is te zien. Maar toch kijkt Van Aartsen tevreden terug op die reis die hem – na een ingelast kort condoléancebezoek aan Istanbul – langs Jeruzalem, Tel Aviv, de Gaza-strook, Amman en Damascus voerde.

Uit gesprekken met de nieuwe Israelische regering-Barak, PLO-chef Arafat en de Jordaanse en Syrische collega's heeft hij kunnen opmaken dat er nu weer volop beweging zit in het compleet vastgelopen vredesproces in het Midden-Oosten. Dat dat vooral aan Barak ligt en aan diens wens te breken met de Israelische politiek van stilstand van de afgelopen jaren, spreekt de Nederlandse minister uit met een duidelijkheid die een paar jaar geleden nog ondenkbaar zou zijn geweest.

Op weg terug naar Nederland, in de Fokker 70 KBX, gaat een opmerkelijk fitte Van Aartsen er 's nachts ruim een uur goed voor zitten om de balans van een week op te maken. Hij heeft er zelfs zijn jasje voor uitgedaan, wat niet echt een gewoonte van deze bewindsman is. In het regeringsvliegtuig zorgen enkele wegens oververmoeidheid in slaap gevallen ambtenaren voor een eigensoortig decor. Het programma was traditiegetrouw loodzwaar geweest, zeker in combinatie met een hittegolf met een temperatuur van tegen de veertig graden. Ook emotioneel hebben Van Aartsen en zijn gevolg het een en ander te verstouwen gehad. In Jeruzalem begint hij met een bezoek aan het Holocaust-museum Yad Vashem, dus met een enorm pakket onzegbaar historisch leed. In de Gaza-strook ziet hij twee dagen later het Palestijnse leed van vandaag in de stinkende ellende van het overvolle vluchtelingenkamp Nousseirat. Hij kan er kennelijk tegen, want hij vraagt een dag later in Jordanië een bezoek aan nóg een vluchtelingenkamp in zijn programma op te nemen.

Op praktisch alle punten zijn er deze week deelakkoorden bereikt tussen Israel en de PLO, die de uitvoering van van het totaalakkoord van Wye River (oktober 1998) alsnog mogelijk moeten maken. Dat geldt voor de veiligheidscorridor van de Palestijnse Gazastrook naar Hebron (en verder naar Ramallah). En voor de gedeeltelijke en gefaseerde militaire ontruiming van de Westbank door Israel, waarover de Palestijnse en Israelische onderhandelaars donderdag een principe-akkoord bereikten dat zelfs nog iets verder gaat dan `Wye'.

En dat geldt ook voor het nu voor 1 oktober aanstaande afgesproken begin van de bouw van een Palestijnse haven in de Gaza-strook, een project dat al jaren stagneerde en waarin Nederland, als grootste donor, een hoofdrol speelt naast Frankrijk en de Europese Investeringsbank. Voor de economische ontwikkeling van een komende Palestijnse staat is die haven onmisbaar, zegt Van Aartsen woensdag in Gaza. Nederland wordt trouwens van de bouw van zo'n nieuwe toegang tot de regio ook niet slechter, zegt hij er als ,,goede liberaal'' bij.

Met enige goede wil worden volgende week, nog voor de Amerikaanse minister Albright op 4 september naar het Midden-Oosten komt, op alle onderdelen deelakkoorden bereikt die de uitvoering van `Wye' (alsnog) mogelijk maken. Zelfs inzake het grootste struikelblok, de vrijlating van Palestijnse gevangenen, is in principe nagenoeg overeenstemming bereikt, compleet met data (vanaf begin september) en aantallen. Zeker, in feite is `Wye' niet veel meer dan een bevestiging van het eerdere niet-uitgevoerde akkoord van Hebron, dat op zichzelf weer een bevestiging was van het evenmin uitgevoerde akkoord van Oslo, dat erkent Van Aartsen best. Maar Barak wil het dan ook niet bij `Wye' laten, hij wil met de PLO en de Arabische buren verder naar een breder samenhangend vredesakkoord (Comprehensive Peace) voor de regio. Dat is de stellige indruk waarmee de minister naar Nederland terugreist. ,,Barak was niet gelukkig met Wye. Hij wil een verdergaand totaalpakket, maar hij is een strateeg die geen fouten mag maken. Hij wil in Israel niet sneuvelen in het proces én geen ruzie krijgen met de VS en de Europese Unie. Dat had de PLO aanvankelijk niet door. Maar dat begrijpt men ondanks alle wantrouwen jegens Israel nu in Syrië en Jordanië. Bij Arafats PLO is de vrees voor Israelische dubbele bodems de afgelopen weken ook flink afgenomen, Arafat gelooft nu dat Barak vrede wil en er niet op uit is Palestijns gebied in een wurggreep te houden.'' Gezien de politiek van Baraks voorganger Netanyahu heeft de minister trouwens wel ,,begrip'' voor die argwaan bij de PLO en in Amman en Damascus.

Wanneer vliegveld Zestienhoven op een half uur afstand is gekomen wil Van Aartsen ,,nog wel even'' een bilateraal ,,bonuspunt'' benadrukken. ,,De gespannen verhouding met Israel van het afgelopen jaar, veroorzaakt door de Bijlmerzaak en onze bezwaren tegen de politiek van de regering-Netanyahu, is nu verleden tijd. Ik heb Barak gezegd: als u meewerkt aan het vredesproces, kunnen wij ook weer nader tot elkaar komen.''