NIEUW GESLACHT VOOR 15 MILJOEN JAAR OUD FOSSIEL VAN MENSAAP

Amerikaanse paleoantropologen hebben in Kenia delen van een 15 miljoen jaar oud skelet van een mensaap gevonden (Science, 27 aug). De morfologische kenmerken van het skelet wijken dermate af van de spaarzame fossielen uit dezelfde periode, dat de Amerikanen voorstellen de evolutionaire stamboom der primaten uit te breiden met een nieuw geslacht: Equatorius. Het skelet geeft meer inzicht in de diversiteit en de evolutie van de mensapen in Afrika tijdens het midden-Mioceen. Uit deze groep evolueerde de mens.

De paleoantropologen stootten in de zomer van 1993 op het skelet ergens in de Tugen Hills, een heuvelformatie in Kenia. Ze groeven uiteindelijk een bijna compleet gebit op, en ook nog delen van het schouderblad en het borstbeen, een sleutelbeen, delen van de opperarmbeenderen, de spaakbeenderen, de ellepijpen, de vingers en wervelfragmenten. Ze schatten dat het dier 27 kilo woog. Waarschijnlijk was het een mannetje.

In eerste instantie dachten de Amerikanen dat het om een skelet van het geslacht Kenyapithecus ging, waarvan al eerder fossiele resten waren gevonden in Kenia. Dat geslacht bevat tot nu toe twee soorten, K. africanus en K. wickeri. Maar die indeling is controversieel omdat de twee soorten nogal wat verschillen vertonen. De Amerikanen dragen met hun ontdekking een mogelijke oplossing voor het geschil aan. Het door hen gevonden skelet toont veel overeenkomsten met de schaarse fossiele resten van K. africanus. Het wijkt echter in nogal wat opzichten af van K. wickeri, vooral wat betreft het gebit. Daarom stellen de paleoantropologen nu voor om een nieuw geslacht te creëren. Met de naam Equatorius duiden ze aan dat de mensapen vooral in de buurt van de evenaar leefden. K. africanus wordt dus omgedoopt tot E. africanus.

Uit hun analyse concluderen de onderzoekers dat Equatorius een ouder geslacht moet zijn dan Kenyapithecus. Equatorius toont overeenkomsten met Proconsul en Afropithecus, primitieve apen die zo'n 17 tot 25 miljoen jaar geleden in Afrika leefden. De onderzoekers delen Equatorius in bij de zogeheten `stam-hominoïden', een groep mensapen die zich boven in boomkruinen ophield, maar zich regelmatig via de stam naar beneden begaf. Dit zou een eerste glimp kunnen zijn van de evolutie van een soort die zich steeds meer op de begane grond ophield en uiteindelijk helemaal niet meer in de bomen klom.

De Amerikanen beschouwen Kenyapithecus als een nieuwer geslacht dat zich vanuit Afrika kon verspreiden over andere werelddelen. Ze baseren die uitspraak op het feit dat er ook fossiele resten van deze soort zijn aangetroffen in Turkije. Kenyapithecus verscheen in de tijd dat de Tethyszee kleiner werd, een proces waardoor Afrika zo'n 18 tot 15 miljoen jaar geleden via een landbrug weer in contact kwam met Eurazië.

(Marcel aan de Brugh)