India dekoloniseert al zijn plaatsnamen

,,Ik wíl geen ticket naar Chennai, ik moet naar Madras!'' De medewerker van het reisbureau in Bombay zucht; de buitenlander gaat met de armen over elkaar staan: ,,Ik ga niet weg voordat het is opgelost.'' Het kost de medewerker een paar minuten voordat hij er in slaagt zijn klant ervan te overtuigen dat Chennai en Madras écht dezelfde steden zijn. ,,Chennai is alleen maar een nieuwe naam!''

Tweeënvijftig jaar na de onafhankelijkheid is India drukker dan ooit bezig de sporen van de Britse erfenis uit te wissen door de Engelse plaatsnamen te veranderen. Weinig India-gangers zullen bestrijden dat reizen op het subcontinent al vermoeiend genoeg kan zijn. Maar nu raken steeds meer toeristen ook nog eens verstrikt in een speurtocht naar de juiste stad of een correcte straatnaam. Trivandrum, de hoofdstad van Kerala, werd veranderd in de tongbreker Thiruvanthapuram; Madras, hoofdstad van Tamil Nadu, kreeg de Tamil-naam Chennai.

De – voorlopig - laatste stad die meeging op de golven van het opkomende regionalisme is Calcutta, de oude hoofdstad van Brits-Indië. Enkele weken geleden besloot de regering van de deelstaat West-Bengalen dat de oude Bengaalse naam Kolkata beter past – en dat het niet meer de hoofdstad was van West Bengal, maar van Bangla.

Eigenlijk was de verandering niet meer dan een logische voortzetting van wat al jaren geleden begonnen was in dezelfde stad, toen Harrison Road al was vervangen door Mahatma Gandhi Road en de Lower Circular Road door Acharya Jagadish Chandra Bose Road. ,,Het wordt hoog tijd dat we de Bengaalse cultuur gaan beschermen'', zei de eerste minister van West-Bengalen, Jyoti Basu. Onzin, zeiden de tegenstanders. De naam Kolkata is provinciaals en de verloederde stad zal het laatste beetje internationale aanzien nu ook verliezen.

Deelstaatregeringen en stadsbesturen maken overuren om het de toeristen, maar ook vaak de eigen bevolking, zo lastig mogelijk te maken. Neem Bombay of, beter gezegd, Mumbai, zoals de stad sinds 1996 officieel heet, uit de tijd voor de Portugese en de Britse kolonisten. De gemeente kreeg het voor elkaar in drie jaar tijd meer dan 2.500 namen te veranderen: de oude zeeboulevard Marine Drive werd plotseling Netaji Subhash Chandra Bose Marg, naar de bekende vrijheidsstrijder, de beroemde Colaba Causeway werd veranderd in Shahid Bhagat Singh Marg. Toen de avenues, de boulevards en de straten op waren begonnen de stedelingen met de stegen, en sinds kort zelfs met de herbenoeming van straathoeken.

Maar het gaat ook wel eens mis. Onlangs wilden bewoners van Laburnum Road hun straat een nieuwe naam geven omdat zij naar een Engelsman was genoemd. Dat wil zeggen: in hun oren klonk het Engels. Een snel onderzoek van de gemeente wees echter uit dat de straat was genoemd naar de laburnum-boom die vroeger in de wijk groeide. ,,Het wordt tijd dat we ophouden met deze rage'', zegt minister van Cultuur Pramod Navalkar van Maharashtra, de deelstaat waarvan Bombay de hoofdstad is. Navalkar zegt vrijwel geen Britse straatnamen meer te kennen in Bombay. ,,Maar de Indiase namen ken ik ook niet allemaal.''

Maar langzaamaan heeft de Indiase bevolking de nieuwe namen overgenomen. De overheid en alle kranten en tijdschriften gebruiken inmiddels de nieuwe namen van de steden, al hebben de meeste journalisten nog moeite met Kolkata. De internationale media zijn verdeeld: de Britse kranten houden het om voor de hand liggende redenen meestal op de oude namen, de Amerikaanse kranten schrijven liever de nieuwe. BBC World spreekt van Madras en Bombay, CNN is al overgestapt op Chennai en Mumbai.

Meer problemen zijn er voor de reisgidsen, die proberen te voorkomen dat hun lezer op een dwaalspoor wordt gebracht. Sommige, zoals Lonely Planet, geven een lijstje met een beperkt aantal veranderingen van de belangrijkste straten. De meeste gidsen laten het er maar bij zitten.

In India zelf wordt inmiddels heftig gespeculeerd over het volgende slachtoffer. De overpeinzingen betreffen vooral de laatste van de vier grote steden die nog altijd hun oude naam hebben: New Delhi, dat in de jaren dertig als nieuwe hoofdstad werd gecreëerd door de Britten, even ten zuiden van het oude Delhi.

De stad heeft echter een paar problemen met haar naam. Ten eerste bestaat Delhi uit acht vroegere steden die de afgelopen duizend jaar onder en rondom de huidige stad werden gebouwd. Ten tweede waren die steden de hoofdsteden van islamitische Mogol-vorsten die in India heersten; na vijftig jaar onafhankelijkheid zijn er geen hindoeïstische politici te vinden die de stad willen omdopen tot Shahjahanabad of Tughlaqabad.

Voor de bewoners zelf is het niet zo'n probleem. New Delhi, Delhi of geen Delhi, in Hindi heet de stad voor iedereen Dilli, waarvan niemand precies de oorsprong weet. Maar voordat die naam kan worden geformaliseerd stuit de regering op een bijna auteursrechtelijk probleem. Dilli lijkt wel heel erg op Dili in Oost-Timor.