Hollands Dagboek: Gebroeders Flint

Stef van den Eijnden (47) en Felix Strategier (48) richtten twintig jaar geleden de theatergroep De Gebroeders Flint op. Deze week speelden ze met tien man de voorstelling `Bingo' op het Edinburgh Theaterfestival. Ze bezorgden de Schotten een jolly good time.

Woensdag 18 augustus

Stef: Je kunt hier dagelijks gokken op paarden en greyhounds in een van de vele betting offices die overal in de stad te vinden zijn. Ik loop naar binnen, sta om 2 uur 's middags te midden van heertjes, oudere dames en vage types in een benauwd vertrek, blauw van de rook en kijk met ze mee naar zes tv-schermen die via de satelliet rechtstreeks de races verslaan. Tot vijf minuten voor de race kun je inzetten: je vult snel een papiertje in en betaalt aan een loket. Dan barsten de `locals' los in een zenuwachtig gesprek waarin elkaars kansen worden vergeleken. De krantjes met recensies worden nog snel even doorgebladerd, een verse sigaret opgestoken, dan valt alles stil. De race begint. Ik heb 5 pond gezet op een paard met de mooie naam `Purple Haze' want ik heb geen verstand van paarden. Als na de race verliezers en winnaars vrolijk pratend naar buiten gaan begrijp ik het succes van Bingo hier. De Schot houdt van een gokje, het is een gemeenschapsspel en tomorrow another chance.

Uitgangspunt van de voorstelling Bingo is de lust om een spelletje te winnen. Bingospel en theaterspel lopen door elkaar. De toeschouwers spelen bingo terwijl het verhaal zich ontknoopt: de baas van de tent wordt weggevoerd door de maffia en het buitenlandse personeel neemt de leiding over, want the show must go on.

`Purple Haze' heeft verloren maar een blik op een landelijk fenomeen vergoedt veel. Wie een volk wil leren kennen moet meegaan met de gewoontes. Dus morgen naar de kroeg.

Donderdag

Stef: Aan 't eind van de voorstelling liggen er onder de stoelen vele bierblikjes en halve liter bierflessen. Ze worden in tas of jaszak naar binnen gesmokkeld. Het is verboden om drank mee naar binnen te nemen dus wordt er bij de ingang de `pint' in drie slokken naar binnen gewerkt. Onder de voorstelling is de toiletgang hoog, wat soms ergerlijk is. Maar het wordt hen vergeven want de Schotten zijn fantastische theaterliefhebbers. Net zoals in de kroeg waar ze vaak en met veel drank aan elkaars lippen hangen voor a nice story gaan ze volop mee in ons Bingo melodrama. Ze voelen theater mooi aan en kijken ook vanuit respect voor theater. Zo zag ik in een zaal met 400 mensen een accordeonnist en een violist die met wervelende volksmuziek, snedige `cross-talks', story's en jokes het publiek in vervoering brachten. Het werd een familiebijeenkomst in 't groot. Jong en oud door elkaar, meezingen, roepen vanuit de zaal; daarna stoelen aan de kant en dansen. En alsmaar op de gezichten die uitdrukking van kinderlijk genot van `we mogen mee, we gaan ergens naar toe'. Morgen verheug ik me op een dagje uit in de heuvels.

Vrijdag

Stef: Edinburgh is op zeven heuvels gebouwd. Waar je ook loopt in de stad, telkens zie je in de verte de heuvels of de zee lonken. Boven in de dubbeldekkerbus, echt zo'n schoolreisje gevoel, word je in een half uur naar een dorp gereden waar je zo de heuvels inloopt. Een prachtige wandeling van vier uur langs bloeiende hei, frambozen, beekjes en schapen brengt me over de heuvels naar het volgende dorp waar ik de bus terug pak. De stad loopt vol met duizenden dagjesmensen die naar de taptoe gaan. Iedere avond is er in het kasteel dat midden boven de stad uittorent een taptoe met doedelzak-orkesten, gekleed in de bekende Schotse rok. Ook hier wordt de Schotse ruit flink te gelde gemaakt, van koekjestrommels tot hondenmand (made in China).

Ook ik bezwijk voor een roodgeruite boxershort, gemaakt naar het origineel voor onder de kilt.

Zaterdag

Stef: Heel Schots is 't om 's middags een pot thee te drinken met een apple-pie overgoten met warme custardvla. Ik ben grootgebracht met pap dus ik ben er dol op. De lekkerste wordt geserveerd in een gay restaurantje (The Blue Moon).

Ik zit er temidden van zwaar-besnorde en zwaar in leer gehulde couples en keurig geklede kantoorheren en slobber van mijn custard vla, onderwijl de bezoekers bestuderend. In de voorstelling speel ik een transseksuele ober die in de Bingo tent werkt om te sparen voor zijn operatie. Onder mijn colbert draag ik een b.h. om ontluikende borsten te suggereren. Het publiek dat ik van drankjes voorzie reageert zenuwachtig op mijn uiterlijk. Is dit echt of is dit kostuum? Zo is de voorstelling ook op z'n best: als de theaterscènes zich mengen met het ordinaire Bingo spelletje. We krijgen ook steeds meer Bingo dames binnen die bloedserieus met de cijfertjes aan het werk gaan, om al gauw volkomen de weg kwijt te raken en ons na afloop, nog nahinnekend van het lachen, te complimenteren met `It was a jolly good night'.

Zondag

Felix: Jarenlang heb ik, zij het met grote tussenpozen, een dagboek bijgehouden dus ik neem nu met groot genoegen de fakkel over van mijn collega om de laatste dagen van ons verblijf in Edinburgh te beschrijven. Een prachtig begin van deze zondag met een vrijwel wolkenloze hemel. De laatste dagen zijn we sowieso verwend met prachtig weer. Dat heeft slechts een nadeel. Schotten zijn zoveel zon niet gewend en om daarvan te genieten gaan ze vroeg op de dag aan het bier. En niet zo zuinig ook. Gisteravond hadden we dan ook een luidruchtige en opgewonden zaal. Lastig om te bespelen maar we hebben het gered.

Inmiddels is het 23.00 uur, exact twaalf uur later. De rustige ochtend kreeg een bewogen vervolg. Inbraak in de tent (Bingopalace)! Diverse brandhaarden. Goddank geen al te grote schade. Alleen klein geld, nepgoud en Bingo-prijzen verdwenen. Geen persoonlijke spullen. Toch een naar gevoel, bedreigend. Ik had ineens zin om terug te gaan naar het veilige (!) Amsterdam.

De onderlinge verhouding tussen de spelers is gelukkig zo goed dat we elkaar over het dode punt hebben geholpen. In tegenstelling tot de chaos van gisteren was de voorstelling nagenoeg perfect. Een prima balans tussen humor, drama en ontroering. De beste tot nog toe. Producent Martin Sutherland uit London was er. Is zeer geïnteresseerd in een Londons avontuur met Bingo. Na de voorstelling ontlading in een partijtje voetbal. Anderhalf uur gerend, gezweet en toch verloren. Verdomme, ik ben zo'n fanatiekeling, ik wil altijd winnen. Morgen vrij, nu moe maar voldaan naar bed.

Maandag

Felix: Vannacht matig geslapen. Teveel liggen nadenken over wat ik op mijn vrije dag allemaal zou kunnen doen. Ook een beetje oververmoeid. Omdat Moni (onze PR chef) bij haar zieke, inmiddels overleden moeder in Amsterdam is gebleven heb ik de eerste twee weken de PR honneurs waargenomen. Interviews regelen, posters verspreiden e.d. Interessant om mee te maken, maar ik ben toch blij dat Wouter (zakelijk leider) is gearriveerd. Hij heeft die taken overgenomen. Ik kan me nu weer op de voorstelling concentreren. Vanmiddag naar de botanische tuin geweest. Prachtig uitzicht over de gehele stad. Edinburgh is gebouwd op heuvels, met in het midden een groot kasteel dat pal in het centrum op een pokdalige, steile rots is gebouwd. Ik vind het een geweldige stad. Prachtige architectuur, veel bomen, kleine en grote parken.

Met Fran een paar uur gewerkt aan de nieuwe voorstelling `Het menselijk bestaan'. Gedichten van Ed. Hoornik, op muziek gezet, gebed in een scherpe dialoog van Justus van Oel.

We gaan deze voorstelling in november drie weken in De Roode Bioscoop spelen. Heerlijk om weer eens wat langer in ons eigen theater te staan. Ik had vanmiddag ook nog naar de voorstelling `Captain Corelli's Mandoline' willen gaan. Helaas totaal uitverkocht. Opkomend griepje dreigt. Van 5 tot 7 geslapen. Twee boterhammen met kaas en veel rauwe knoflook gegeten. De knoflook vooral tegen de griep, al vind ik het ook nog erg lekker.Vanuit Stockbridge (West Edinburgh) naar Oost Edinburgh gefietst. Steile klim. Daar een prachtige voorstelling gezien: `So, I killed a few people'. Een beklemmende tekst over een serie moordenaar, subliem gespeeld door de Amerikaanse acteur David Summers.

Terug naar huis gefietst, naar beneden gesuisd. Een whisky tegen de griep en naar bed.

Dinsdag

Felix: Een grieperige ochtend, in bed gelegen. Het plan om vanochtend de voorstelling van Frank Sheppard te gaan zien uitgesteld. Frank speelt, naast zijn eigen voorstelling ('s ochtends), elke avond in Bingo een kleine maar essentiële rol. Een prachtacteur, vorig jaar zijn O.J. Othello hier in Edinburgh gezien. Het is zo geweldig om in Bingo met zo'n internationale cast te werken. Spelers uit Afrika, Noord- en Zuid-Amerika, Curacao. In de loop der tijd veel van hen geleerd. En nog steeds. Het werken met hen maakt bijkans elke voorstelling tot een feestje. Ik heb plannen om in de toekomst (over twee jaar) een soort vervolg op Bingo te maken. In de afgelopen winter heb ik daartoe al enkele brainstormsessies met Fran en Sabri gehad. Verheug me daar nu al op. Het is zo'n uitdaging om steeds opnieuw je eigen voorstellingen te maken.

Nu Stef in de toekomst de groep verlaat krijg ik ook meer ruimte om mijn eigen ideeën te verwezenlijken. En het werken met een internationale cast is daarvan een onderdeel. Ik hoorde trouwens vorige week in een kroeg een blinde vrouw een prachtig, ontroerend lied zingen. Ik heb de tekst en de muziek opgezocht en ga dat deze week, als er tijd voor is, met dochter Lotte instuderen.

Eenmaal bezig met de voorstelling verdwijnt het grieperige gevoel. Het was spannend vanavond. Dat is altijd zo na een vrije dag, maar iedereen was geconcentreerd, al had de voorstelling niet de scherpte van zondagmiddag. Ik geef dit handgeschreven dagboek zo dadelijk aan Wouter die het gaat uittypen. Gauw naar bedje toe.

Woensdag 25 augustus

Felix: Laatste dag-boek-dag. Zachtjes tikt de regen tegen het zolderraam. Voel me beter. Frank Sheppard's voorstelling gezien. `The devil and Billy Markham'. Een juweeltje. Overigens een van de 350 voorstellingen dagelijks op dit festival. Veel Engelsen boeken een vakantie in Edinburgh om voorstellingen te zien. Aan de hand van een zelfgemaakt spoorboekje bezoeken ze dan zo'n vier à vijf voorstellingen per dag. Geweldig. Vandaag afscheid van Floor en Harriët. Het is een komen en gaan van vrienden en bekenden uit Holland. Komend weekend Floris, Arthur en Willem-Alexander. Zelfs mensen die Bingo in Holland hebben gemist. Edinburgh is cultuurrijke stad. En een schone stad. Weinig honden. Toch lukte het technicus Carlus om in een van die drollen te trappen. Inmiddels is het zachte ruisen overgegaan in zware regenval. Vroeg naar de tent, teksten en liedjes gerepeteerd voor 't komend seizoen. Hoop vanavond weer een volle bak. Men klaagt hier en daar over publieke belangstelling. Gelukkig geldt dat niet voor ons.

Het is nu 22.30 uur. De voorstelling is gedaan. Bijna vol en erg spannend. Een tafel met echte Bingo-spelers, oudere grijze dames, die helemaal voor de bijl gingen. Dat vind ik altijd een overwinning. Echte Bingo-spelers voor het theater winnen. De oude missionarisziel vaart dan bij mij binnen. Ook hoog bezoek uit Den Haag. Toeval of opzet? Wie weet. Lekker vroeg naar bed en hopelijk morgen helemaal beter.