GELE RIJST ZOU HET TEKORT AAN VITAMINE A KUNNEN TERUGDRINGEN

Volgens de Wereld Gezondheids Organisatie (WHO) lijden nog steeds zo'n 700 miljoen mensen in de Derde wereld aan een vitamine A-gebrek, waardoor hun weerstand ernstig kan zijn verminderd. Al jarenlang proberen overheden en VN-organisaties de tekorten terug te dringen. Ze stimuleren de verbouw van groenten, ze ondersteunen het toedienen van vitamine A-capsules aan schoolkinderen, en ze zetten bedrijven ertoe aan om vitamine A toe te voegen aan voedingsmiddelen zoals margarine en suiker. Dergelijke maatregelen hebben het tekort wel flink teruggebracht, maar nog steeds worden vooral op het moeilijk toegankelijke platteland veel gezinnen niet bereikt.

Biotechnologen hebben een strategie bedacht die juist voor deze gezinnen geschikt kan zijn. Onderzoekers van de Universiteit van Freiburg maakten rijst met in de korrels flink wat pro-vitamine A (bèta-caroteen), een verbinding die in het lichaam wordt omgezet in vitamine A en die de rijstkorrels geel kleurt. De Duitse onderzoekers zetten in de rijst twee genen van de gele narcis, en een gen van een bacterie. De drie genen samen zijn verantwoordelijk voor het aanmaken van provitamine A in het binnenste van de rijstkorrels, het endosperm.De onderzoekers hebben de resultaten kortgeleden bekendgemaakt op het 16de Internationale Botanische Congres in St. Louis (VS) (ook te raadplegen: Science, 13 aug).

Voedingskundige prof.dr. Clive West van de Landbouwuniversiteit, betrokken bij internationale programma's om vitamine A tekort te verminderen, ziet veel in het idee. In bijvoorbeeld Bangladesh zou het een uitkomst zijn: daar maakt rijst een belangrijk onderdeel uit van het voedselpakket. De gezinnen telen en verwerken er hun eigen rijst, maar kopen nauwelijks voedsel, dus ook geen met vitamine A verrijkte suiker, saus of margarine. Maar West zet wel een paar vraagtekens. In welke mate wordt de vitamine A uit de rijstkorrels in het lichaam opgenomen? Vitamine A in bijvoorbeeld spinazie wordt maar voor tien procent opgenomen. Daarnaast is het niet zeker of mensen kunnen worden overgehaald gele rijst te eten. Zo sloeg in Oost-Afrika een paar jaar geleden gele maïs niet aan, de bevolking wilde de witte maïs waaraan ze gewend waren.

Andere vraag is in hoeverre deze nieuwe, dure rijst werkelijk bij de arme gezinnen terechtkomt. Tot nu toe gaat het alleen nog maar om laboratoriumrijst. Die rijst is niet geschikt voor het veld en moet nog worden gekruist met rijstrassen die de boeren in Azië gebruiken. Het internationale rijstinstituut IRRI in de Filippijnen, waarvan de rassen in Azië wijd verbreid zijn, wil het gele ras kruisen met eigen rassen. Zolang de nieuwe rassen bestemd zijn voor de kleine boeren, hoeft het IRRI hiervoor niet te betalen. Of de gele rijst werkelijk zal worden gekruist met IRRI-rassen is nog niet zeker. Het project, dat is gefinancierd door de EU en de Rockefeller-foundation, is beëindigd.

(Marianne Heselmans)