Diplomaat en historicus

De nu 95-jarige George Kennan vestigde zijn reputatie als `diplomaat die een stempel op zijn tijd drukte' (aldus Henry Kissinger) met het vermaarde Long Telegram dat hij, gestationeerd in de Moskouse ambassade, in februari 1946 naar Washington zond. Daarin beschreef Kennan de toestand waarin de Sovjet-Unie zich aan het einde van de Tweede Wereldoorlog bevond: zwaar geteisterd en tegelijk bewust van eigen kracht na de overwinning op de nazi's.

Vervolgens publiceerde hij in de zomer van 1947 het zogenoemde X-artikel in Foreign Affairs, het tijdschrift van Amerika's politieke en diplomatieke establishment. Daarin waarschuwde Kennan dat het door de oorlog ernstig verzwakte Europa gevaar liep zich aan de verlokking van het internationale communisme over te geven. Met name vreesde hij voor Frankrijk en Italië waar de communistische partijen en vakbonden in die tijd grote invloed hadden en bereid bleken het openbare leven lam te leggen.

Kennan wordt beschouwd als de grondlegger van de politiek van containment, van de indamming van de Sovjet-Unie — die tot de val van de Muur in 1989 geldigheid zou behouden. Als leider van de Policy Planning Staff van het State Department was Kennan een van de ontwerpers van het Marshallplan dat beoogde Europa weer op de been te helpen. Maar toen de Westelijke reactie op de communistische uitdaging met de oprichting van de NAVO en met de Duitse deling en herbewapening een militair karakter kreeg, distantieerde Kennan zich en verliet hij de buitenlandse dienst.

Hij zou nog twee keer terugkeren, als ambassadeur in Moskou in 1952, waar hij na een paar maanden tot persona non grata werd verklaard, en in Belgrado voor de regering-Kennedy. De rest van zijn leven wijdde Kennan aan de diplomatieke geschiedenis. In tal van boeken, voorop zijn memoires, geschriften en lezingen spaarde hij de praktiserende politici, regeerders en volksvertegenwoordigers, zijn kritiek niet. Tijdens de Koude Oorlog toonde hij zich voorstander van strategische ontwapening. In het hierbij afgedrukte vraaggesprek zet Kennan zijn kruistocht voort, tegen de megalomanie in de politiek en de arrogantie van de macht.

Jan Sampiemon