Vreemd moet het zijn

De VPRO-serie `Hertenkamp' zit vol hilarische scènes, maar regisseur Pieter Kramer remt grappige acteurs juist af.

Het had een warm-menselijke gebeurtenis moeten zijn, het huwelijk van Patty en Grace in de feesttent bij Villa Hertenkamp. Het loopt anders. Grace heeft een oogje op haar bruidsmeisje Anne Claire. Willemien, Patty's morele steun en tevens haar rij-instructrice, bedrinkt zich en doet een zelfmoordpoging. Patty ontdekt dat Grace de volgende dag begint aan een acteerklus, die ze kennelijk belangrijker vindt dan hun huwelijksreis. De enige die het huwelijk met verzaligde blik ondergaat, is Wiebe, gangmaker van de spirituele academie. Maar dat zegt niks, want Wiebe kijkt altijd verzaligd.

Zomaar een flard uit aflevering dertien van de dertigdelige dramaserie Hertenkamp, die vanaf eind oktober door de VPRO wordt uitgezonden. Het zijn hilarische scènes, maar regisseur Pieter Kramer kan er niet om lachen. Grappig zijn is niet zijn ambitie. Dat was het al niet toen hij Theo & Thea maakte, en 30 Minuten met Arjan Ederveen. ,,Soms zegt iemand tijdens het monteren: hier moet eigenlijk nog iets grappigs bij. Dan realiseer ik me dat ik nooit zo heb gedacht. Ik probeer grappige acteurs juist af te remmen.'' Als er iets ontbreekt, wat moet er dan nog bij? Welk woord gebruikt hij dan? Kramer, aarzelend, serieus: ,,`Vreemd' is denk ik het woord, dat moet het zijn.''

Vreemd was het zeker, de zesdelige serie die vorig seizoen werd uitgezonden. Hertenkamp was ongrijpbaar televisie-drama, en belooft dat dit seizoen weer te worden. Voor de liefhebbers zijn de vijf bewoners van de gelijknamige villa inmiddels vertrouwd: het kibbelende stel Grace (Joan Nederlof) en Patty (Maureen Teeuwen), respectievelijk schnabbelend actrice en tv-presentatrice, de angstige sul Max (Marcel Musters) en het verantwoord levende new age-echtpaar Wiebe (Finn Poncin) en Eva (Hendrien Adams). Hun belevenissen lenen zich niet voor gangbare etiketten. Voor serieus drama is het niet meeslepend genoeg. Voor comedy is het te aangrijpend. Voor satire mist het venijn.

Door de omvang van dertig delen, en door de bemoeienis van soap-goeroe Rogier Proper, duikt een ander etiket op: soap. Tot ongenoegen van Pieter Kramer, die het uit de VPRO-persberichten liet verwijderen. ,,Dat is me te weggooierig. Dat klinkt alsof het in de studio is opgenomen, en dat het niet uitmaakt hoe het eruitziet. Hertenkamp is gefilmd op locatie, het is geen lopende band-werk. Ook al knipoogt het wel naar soap, inhoudelijk is het dat net niet. Homoseksualiteit als iets vanzelfsprekends en een spirituele academie, dat zie je niet in reguliere soaps. Als het dan toch zo moet heten, noem het dan een `Nederland 3-soap'. Dat klinkt leuk, als iets dat eigenlijk niet kan.'

Onkunde

De onbestemde toon, het meest opvallende kenmerk van de eerste reeks, was volgens Kramer geen bewuste keuze. Het was eerder onkunde van een groep mensen die iets aan het uitproberen was. ,,Na het zien van een voorstelling van theatergezelschap Mug met de Gouden Tand, Onder controle, wilde ik graag met hen werken. Theater inspireert me meer dan tv, in de zalen wordt geëxperimenteerd met vormen en zie je de smaakverschuivingen het eerst. Ik wilde tv-drama maken zonder een vooraf uitgeschreven scenario, met veel improvisatie en inbreng van de acteurs. Dat is mislukt, je kunt het je niet permitteren om op de set naar oplossingen te zoeken, daar is het medium te duur voor. We zijn toen gestopt en hebben alsnog scenario's geschreven. Wel hebben we geprobeerd om datgene wat al was opgenomen in die scenario's te verwerken, dat verklaart waarom het af en toe nogal onbestemd was.'

Voor de nieuwe reeks koos Kramer, naar eigen zeggen een volstrekte leek op tv-drama-gebied, opnieuw voor een experiment. Vanwege de omvang van Hertenkamp II deed men een beroep op de ervaring van Rogier Proper, de man die een scenario-fabriek opzette om Goede Tijden Slechte Tijden en Onderweg naar morgen te kunnen bevoorraden. ,,We hebben ook gepraat met Maria Goos (schrijfster van Pleidooi en Oud geld, md), maar die schrijft heel veel en gaat dan zitten schrappen en omgooien, helemaal niet systematisch. Dat kan met een korte serie, maar niet met dertig delen. Daar moet je de Amerikaanse methode op loslaten.

,,Joan Nederlof heeft lange lijnen uitgezet per personage, wanneer ze zwanger zijn, of ziek. Dan ga je ze verticaal lezen, om te zien of de gebeurtenissen elkaar niet overlappen. Als Eva kanker heeft, kun je die kanker van Grace beter naar het einde zetten. Zo'n schema aan de muur, dat vond ik kicken. Joan schreef vervolgens een korte inhoud per aflevering, dat ging naar de storyliners die er scènes van maakten en mijn commentaar verwerkten. Daarna ging het naar de schrijvers, die dialogen voor de scènes schrijven. Frank Houtappels heeft veel geschreven en herschreven, als de acteurs commentaar hadden op de dialogen.''

Kramer was nieuwsgierig naar het fabrieksmatige produceren dat bij zo'n lange serie onvermijdelijk is. ,,Die logistieke kant van soap, dat fascineert me. Acteurs die uit de serie moeten worden geschreven en later weer terugkomen, dat vind ik leuk.'' De uitdaging om eigenzinning drama te maken volgens de soap-formule was niet aan iedereen besteed. ,,Voor Rogier Proper was het een van de twintig klussen die hij deed. Bij de VPRO heeft nooit iemand me gevraagd waarom ik deze serie wilde maken, volgens mij weten ze zelf ook niet waarom ze het doen. Ze geven je een soort vrijheid waar ik niet altijd blij mee ben. Het is eerder onverschillig dan liefdevol.''

Bruidsboeketje

Tijdens het kijken naar onvoltooide fragmenten wijst Kramer op een bruidsboeketje op de grond. ,,Zo'n detail, daar zou ik normaal gesproken langer bij stilstaan, bijvoorbeeld door een close-up. Met die gestandaardiseerde produktiemethode kan dat niet, want dat past niet binnen het ritme van de serie, het zou heel erg uit de toon vallen.'' Gemiddeld bevat een aflevering van 25 minuten 28 scènes, dus van lang uitgesponnen scènes is geen sprake meer. Het is niet de enige concessie: scènes eindigen nu vaak in soap-stijl met een suggestieve blik, muziek stuurt de kijker in een bepaalde richting, aan begin en einde van een aflevering worden bruggetjes geslagen naar vorige en volgende week. Kramer: ,,Een serie van zo'n omvang moet toegankelijk zijn, dat kan niet anders.''

Toegankelijk of niet, een toestroom richting VPRO van de soap-verslaafden is onwaarschijnlijk (Kramer: ,,Zou ik heel leuk vinden, maar veel RTL-kijkers schijnen Nederland 3 niet eens op hun tv te hebben geprogrammeerd''). Voor hen blijft Hertenkamp te vreemd. En te zorgvuldig gemaakt, zo blijkt op de set in Schoten, een van de villadorpen in de omgeving van Antwerpen. De buren beginnen te klagen over het maandenlange bivakkeren van de filmploeg, bij elke opname moet het spaarzame verkeer op het weggetje langs de villa worden tegengehouden. Jonathan Herman, die net als Antoinette Beumer ook een aantal afleveringen regisseert, is niet snel tevreden. Op lokatie ligt de lat veel hoger dan bij studio-opnamen, scènes worden overgedaan tot alle details kloppen.

Zittend op het balkon van zijn slaapkamer bekent Max aan zijn nieuwe `vriend', Raymond, dat hij steeds banger wordt om naar buiten te gaan. Max is een tragische figuur, zonder enige koketterie gespeeld door Marcel Musters. Hoe tragisch moet hij zijn als personage? Kramer: ,,Identificatie van de kijker met de personages interesseert me niet zo, ik hoef de kijker niet mee te slepen. Zelf ben ik ook een toeschouwer, ik blijf op afstand. Ik ben erg benieuwd naar wat er gaat werken, en hoe. Ik heb geen flauw idee, ik ben er al te lang mee bezig om er nog naar te kunnen kijken. Wat ik hoop is dat de serie voldoende `vreemd' blijft. Het woord soap zal nog vaak vallen, maar wij zijn anders.''

`Hertenkamp', vanaf dinsdag 25 okt. wekelijks op Nederland 3 (VPRO), 20.25u.