Wat als?

Wat zou er gebeurd zijn als D-day zou zijn mislukt? Of als een New-Yorkse taxichauffeur in 1931 een dikke, overstekende man niet licht maar dodelijk had gewond? Of als de 1st Airborne Division hier had gewonnen?

Ik lees een overdruk van het Amerikaanse Journal of Military History met `wat als'-gevallen van befaamde historici. Stephen Ambrose's scenario na een mislukte D-day: een verbitterde Stalin, een nieuw Stalin-Hitlerpact, een kansloze tweede geallieerde invasie, maar wel, in de zomer van 1945, een atoombom. Op Berlijn, en vervolgens op München. Een andere optie: een Rood Leger dat zou zijn doorgemarcheerd tot aan Het Kanaal. Williamson Murray over de dood van de dikke man – Churchill – in 1931: Groot-Brittannië zou al in de zomer van 1940 hebben gecapituleerd, en tot de dag van vandaag zouden er oorlogen worden gevoerd tussen Amerika en de nazi's in Zuid-Amerika.

En nu Nederland. Wat zou er gebeurd zijn als Hitler níet had kunnen profiteren van de drie maanden respijt die Walcheren hem gaf? Of als de geallieerden Arnhem gewonnen hadden, en via de nauwelijks verdedigde Duitse laagvlakte op Berlijn hadden kunnen afstormen? Er was geen hongerwinter geweest, geen Ardennenoffensief, en in Yalta had Stalin nooit de onderhandelingspositie gehad om heel Oost-Europa over te nemen.

Maar de sterkste `wat als' ligt 30 jaar eerder. Holger Herwig: wat zou er gebeurd zijn als de Duitse regering al in 1914 het advies van opperbevelhebber Von Falkenhayn had gevolgd om te streven naar een snelle, `fatsoenlijke' vrede? Geen Lenin, geen Mussolini, geen Hitler?