Franse boeren ontsteken in totale 'colère'

Groenten- en fruittelers hebben vanmorgen bij Vienne de tolhuisjes op de Autoroute du Soleil bezet. Automobilisten mochten gratis doorrijden en kregen vers fruit toe. In Parijs legde een boerendelegatie later op de dag een pakket eisen op het bureau van de minister van Landbouw, Jean Glavany. De boeren zijn meer dan boos, dat kan niemand in Frankrijk ontgaan.

Sinds ruim een week regent het in Zuidwest-Frankrijk meloenen, appelen en perziken voor supermarkten en gebouwen van de belastingdienst. Dat gebeurt de meeste jaren als de prijzen op de veiling hopeloos laag blijven. Dit jaar zijn vestigingen van MacDonald's, de Amerikaanse hamburgerketen, toegevoegd aan de lijst legitieme doelwitten.

'Ras-le-bol' heet het verschijnsel, totale 'colère'. De blinde woede leidde tot forse vernielingen en brandstichtingen, in Cavaillon, Auch en andere provincieplaatsen. In Millau werd een 'MacDo' in aanbouw half verwoest. Daarop werd José Bové, de leider van de Conféderation Paysanne, gevangen gezet. Dat leidde tot nieuwe protest-uitingen.

Vanmorgen werd pluimvee op straat vrijgelaten in Valence, Montélimar, en andere steden in de Drôme. De boeren zijn het zat, iedere schuldige is goed. Zij eisen een behoorlijke opbrengst voor hun producten. In één grote protestbeweging tegen 'de vrije markt' worden ook de VS getroffen door de Franse boerentoorn omdat zij Franse landbouwproducten extra belasten in het kader van de Amerikaans-Europese handelsoorlog over hormoonvlees en genetisch gemodificeerde groenten.

De Franse supermarkten worden er op hun beurt van beschuldigd de producenten op grote schaal af te persen en hun voordeel niet door te geven aan de klanten. Vandaar dat diverse landbouworganisaties onlangs bij minister Glavany gedaan hebben gekregen dat een dubbele etikettering (in- en verkoopprijs) in de winkels verplicht is gesteld. De supermarkten doen dat wel maar zijn zo vrij ook tussenliggende kosten (transport, verpakking, marketing) te vermelden, zodat de winst er minder eclatant uitziet.

Kleine winkeliers weigeren over het algemeen mee te doen aan dit prijzenballet. Zij zeggen dat zij op de veiling kopen, niet bij de producent. Wat daar blijft hangen weten zij meestal niet. Bovendien variëren de veilingprijzen met het uur van de dag: naarmate de ochtend vordert gaan de prijzen omlaag. De goedkoper aangekochte waar is niet noodzakelijkerwijs de beste. Welke groenteman heeft tijd dat allemaal uit te leggen terwijl hij probeert zijn klanten aan een pond peultjes te helpen? Aldus de redenering de groentewinkeliers.

De opstand van de groenten- en fruittelers is en blijft een gevoelige brandhaard voor de regering-Jospin. Niet alleen worden zij politiek gesteund door de Groenen en extreem links, er is nog een paar procent zeer activistisch links ter linkerzijde van de Franse Communistische Partij, die in de coalitie zit. Bovendien kunnen boeren van oudsher op de sympathie van een groot deel van de Franse bevolking rekenen, uit een mengsel van stads schuldgevoel en vertedering over ieders rurale wortels.

Tegelijk plegen de boerencommando's aan de lopende band overtredingen van iedere denkbare wet die respect voor eigendom en vrijheid van handel en verplaatsing op het oog heeft. Een complicerende factor is dat het om milieuvriendelijke boze boeren gaat, die zich onterecht beschuldigd voelen van alles wat er de laatste tijd aan dioxine en sanitair afval in de voedselketen terecht is gekomen. Ook in Frankrijk.

Om zijn bezoekers vandaag wat ideologische wind uit de zeilen te nemen heeft minister Glavany deze week een fiks anti-Amerikaans betoog gehouden. Hij was als gastspreker op bezoek bij de Groenen, de partij van milieuminister Dominique Voynet en Europarlementariër Daniel Cohn-Bendit. 'Bevrijd José Bové!' werd er voor de poort van het congresgebouw geroepen, maar binnen maakte de minister goede sier met zijn aanval op "de liberalen aan de andere kant van de Atlantische Oceaan" en agrotech-voedselreuzen als Monsanto "die in hun eentje de wereld willen voeden". De Franse minister van Buitenlandse Zaken, die vandaag en morgen zijn 170 ambassadeurs op herhalingsoefening in Parijs heeft, zal het hem niet nazeggen. Maar boeren zijn niet langer binnenlandse politiek.