Fantastische jeugd is voorbij

Jan Nuchelmans, die het Utrechtse Festival Oude Muziek maakte tot het grootste in zijn soort, vertrekt na achttien jaar, voor er echte ruzie komt met de nieuwe directeur.

,,Het was een mooie tijd, ik kan niet anders zeggen.'' Het klinkt toch nog opgewekt, want Jan Nuchelmans blijft een positivo, ook nu hij met enige onmin vertrekt als programmeur van het Festival Oude Muziek in Utrecht. De achttiende editie van het festival die vandaag begint, is zijn laatste. ,,Het slotconcert met de Hohe Messe van Bach onder leiding van Jos van Veldhoven zal uitverkocht zijn. Maar ik heb het niet geprogrammeerd omdat het publiek het zo mooi vindt, maar omdat juist dát werk de punt achter mijn Utrechtse tijd moet zijn.''

Over de oorzaken van zijn vertrek bij het festival, dat hij vanaf 1982 maakte tot het in zijn soort grootste ter wereld, wil Nuchelmans niet eens al te veel zeggen. Hij heeft de beslissing al ruim een jaar geleden genomen en vier jaar geleden waren er ook al soortgelijke problemen. ,,Toen werd de Engelsman Simon Mundy tot directeur en artistiek leider benoemd. Het bestuur zei: `jouw post als programmeur is er dus niet meer.' Voor mij was dat een donderslag. Toen was er een artistiek adviseur nodig, want Mundy was niet zo thuis in deze wereld: `en we dachten aan jou.' Het was een degradatie.

,,Ik was zó verknocht aan het festival, dat ik niet zei: `bekijk het maar.' Het eerste jaar met Mundy, tevens het laatste jaar met Mundy, was een raar jaar. Het werkte niet, bijna alles wat ik zei legde hij naast zich neer. Hij had alleen maar verkeerde, vooral Engelse ideeën. Iedereen moest zich aan hem aanpassen. Binnen een jaar was hij weg en programmeerde ik het festival weer. Toen in 1997 Casper Vogel van het Noordhollands Philharmonisch werd benoemd als directeur, beloofde hij dat ik mijn werk kon blijven doen. Ik was slechts adviseur, en toen adviezen op cruciale momenten niet werden opgevolgd, wilde ik niet meer. Dat Vogel mij nog wel vroeg wie mij moest opvolgen, vond ik niet logisch. Voor de programmering van mijn laatste festival, met veel Franse muziek, heb ik echter wel carte blanche gekregen.''

Al klinkt hij vaak bescheiden, Nuchelmans is ook zelfbewust. ,,Ik ben inmiddels eigenlijk gewoon misschien wel de grootste specialist op dit gebied. In ieder geval in Utrecht, maar ook in de provincie Utrecht en zelfs zonder valse bescheidenheid in Nederland en ook een eind daarbuiten. Dan heb ik geen zin om opzij te worden geschoven door iemand die bij zijn benoeming het festival nog nooit had meegemaakt. Dan kon ik beter zeggen: dit was het, voor het uitloopt op ruzie. Ik kon me dat veroorloven, want ik was toen net benoemd als hoofd van de afdeling oude muziek aan het Conservatoire Nationale Supérieure de Musique in Parijs.''

Jan Nuchelmans (49) heeft het Festival Oude Muziek in Utrecht `uitgevonden'. Sinds zijn kinderjaren, toen hij in Roermond blokfluit leerde spelen uit de boekjes van Gerrit Vellekoop, was hij bezeten van oude muziek. Hij bezocht muziekweken en cursussen, ging in Utrecht muziekwetenschap studeren, leerde over gregoriaans maar ook over troubadours. Hij werkte in een muziekantiquariaat, fietste door Spanje naar de legedarische bedevaartplaats Santiago de Compostella, richtte in 1974 met Jos van Veldhoven en later Louis Grijp het gezelschap Camerata Trajectina op. En hij organiseerde concerten van andere gezelschappen: het Hilliard Ensemble, het - nu eveneens wereldberoemde – Sequentia gaf zijn tweede concert in Utrecht.

In 1981 organiseerde Nuchelmans met Louis Grijp in Utrecht een eigen festival van Pratum Musicum. Het weekeinde met concerten, een open podium, een oude muziekmarkt en lezingen was een groot succes. Daarna nam de toenmalige Holland Festivaldirecteur Frans de Ruiter het initiatief om er met een soortgelijke opzet een jaarlijks festival van te maken, dat zich uitsluitend richtte op de `authentieke' uitvoeringspraktijk.

Nuchelmans: ,,Ik ben schatplichtig aan Brugge, want daar heb ik gevoeld wat een festival oude muziek in een oude stad kan betekenen. Dat festival was ondanks het concours voor uitvoerenden, veel beperkter van opzet met elke avond één concert, in de jaren '70 soms ook nog op moderne instrumenten. In Utrecht is alles veel groter, intensiever met bijna 18 uur per dag muziek en activiteiten, dit jaar 160 bij elkaar. Zó moet een festival zijn en Utrecht heeft daarvoor de perfecte schaal: een historische binnenstad met het Muziekcentrum Vredenburg en zóveel kerken en andere bijzondere locaties voor concerten, alles op loopafstand. Het is de mooiste festivalstad ter wereld, dat verplichtte om er het mooiste festival ter wereld van te maken.

,,Onze opzet is een gouden formule gebleken, we hadden ook de conjunctuur in de muziek mee. Het `authentieke' brak door, veel musici en gezelschappen zijn in Utrecht als jong talent begonnen. Ik kijk wel jaloers naar het festival in Beaune, dat veel meer geld heeft en meer beroemde namen en dure operaproducties brengt. Maar het is ook veel beperkter: alleen barokmuziek, terwijl wij een bredere blik hebben en ons hebben vernieuwd met nieuwe repertoiregebieden en andere vormen van `authenticiteit', zoals het uitvoeren van Italiaanse muziek door Italianen.''

Hoe het Festival Oude Muziek precies verder gaat is nog onduidelijk. Directeur Casper Vogel spreekt over de periode-Nuchelmans als `een fantastische jeugd, die de basis legt voor een rijk leven'. Daarin is naast de voorzetting van veel waardevols, ook plaats is voor andere accenten vanuit een eigen tijdsbeeld. Nuchelmans, die ook les geeft in Amsterdam en freelance programmeerwerk doet in België en Spanje, zit niet helemaal vast aan zijn Parijse werk. Nauwelijks verheimelijkt hoopt hij – waar dan ook – op een nieuw Festival Oude Muziek. ,,Zo gauw zich een gelegenheid voordoet, ga ik weer programmeren.''

Festival Oude Muziek: 26/8 t/m 5/9 Utrecht. Inf.: (030) 2362236; kaartverkoop: (030) 2362237; website: www.oudemuziek.nl