Vrouwen slachtoffer van eermoorden

Nog steeds worden in Pakistan vrouwen gedood omdat ze zich na een gedwongen huwelijk willen laten scheiden van hun man. De moordenaars gaan veelal vrijuit.

Toen Samia Imran een paar maanden geleden het kantoor van de twee bekendste raadsvrouwen van Lahore binnenstapte, leek het einde van haar lijdensweg dichtbij. Ze wilde scheiden van haar man, met wie ze had moeten trouwen op last van haar familie. Na jaren van misbruik en geweld had ze de stap eindelijk durven nemen.

Maar de wraak van familie volgde nog dezelfde ochtend. Onder ogen van haar advocate schoot een huurmoordenaar haar in het hoofd. Ook haar moeder was aanwezig niet om haar dochter bij te staan bij, maar om de moordenaar het advocatenkantoor binnen te loodsen, zo zegt Hina Gillani, Samia's raadsvrouw.

Familiemoorden op vrouwen en meisjes zijn aan de orde van de dag in Pakistan. ,,Vorig jaar alleen al werden in de provincie Punjab bijna 300 `eermoorden' gepleegd'', zegt Asma Jehangir, de zus van Gillani, die als advocaat en mensenrechtenactivist al jaren aandacht vraagt voor de benarde positie waarin vrouwen in deze patriarchale samenleving verkeren.

Verreweg de meeste meisjes in Pakistan worden uitgehuwelijkt, soms al voor hun geboorte. Wie zich op latere leeftijd tegen haar huwelijk verzet, door scheiding aan te vragen of weg te lopen met en geliefde, moet dat volgens het eeuwenoude stammenrecht van het platteland vaak met de dood bekopen. Elke maand worden volgens mensenrechtenorganisaties tientallen vrouwen gedood in Pakistan, meestal terechtgesteld door een broer, neef of vader.

Na tal van gewelddadigheden in haar huwelijk leefde Samia Imran al jaren niet meer met haar man, maar was nu met haar nieuwe vriend naar Lahore gereisd om de arm van de familie in het westelijke stad Peshawar te ontlopen. Dat de openbare familie-afrekening met Samia leidde tot demonstraties en een landelijk debat, had vooral te maken met de locatie van de moord, in het centrum van de relatief cosmopolitische miljoenenstad Lahore, ver verwijderd van de gebieden waar het streng-islamitische plattelandsrecht nog steeds prevaleert boven modernere vormen van rechtspleging, inclusief de officiële Pakistaanse wet.

Bovendien had de moordenaar – volgens de media de chauffeur van de familie uitgerekend het advocatenkantoor uitgezocht dat zich dagelijks bezighoudt met de bescherming van weggelopen vrouwen tegen hun eigen familie. Maar er was nog een reden: de familie van Samia, zelf een 28-jarige rechtenstudente aan de Universiteit van Peshawar, kwam niet van het platteland. Haar familie voldeed niet aan het oude beeld van de ongeletterde, zwaar bewapende stamleden uit de buitengebieden. Samia's vader, Ghulam Sarwar Khan, is een welgesteld zakenman en voorzitter van de Kamer van Koophandel in Peshawar; haar moeder, Sultana, een bekende en gerespecteerde gynaecologe. De twee waren niet aan elkaar uitgehuwelijkt. Ze hadden zelf mogen kiezen.

Karo kari noemen de Pakistanen het, wraakmoord voor het herstel van de familie-eer, een traditie die afkomstig is uit het stammengebied van de Noordwestelijke Grensprovincie, waar het officiële Pakistaanse recht niet geldt en waar politie en justitie geen toegang hebben. Op het platteland wordt de doodstraf meestal uitgesproken door een jirga, een rechtsprekende raad van stamoudsten, maar in de stedelijke gebieden neemt de familie meestal het heft in eigen hand om de schande van overspel, scheiding of een verboden huwelijk met een lid van een andere stam of clan, zo snel mogelijk uit te wissen. De methode varieert van de kogel tot steniging, in de meer afgelegen regio's.

Veroordelingen voor dergelijke familiemoorden zijn zeldzaam. De zaken die al worden aangebracht bij de rechter, worden meestal snel geseponeerd wegens gebrek aan bewijs, ,,omdat officieren van justitie en rechters niet graag hun neus steken in de traditionele delen van de maatschappij'', zegt een advocaat in de binnenstad van Lahore. Ook in het geval van de ouders van Samia Imran is de kans op een rechtszaak klein. Geen van beide ouders werd gearresteerd, hoewel de politie een arrestatiebevel in handen had. Ghulam en Sultana beschuldigden de twee advocaten van de moord op hun dochter.

,,Dit is een nieuwe indicatie van de totale gekte die in Pakistan heerst, niet alleen bij moordlustige ouders maar ook bij de regering, die hen steunt'', zei Asma Jehangir onlangs tegen het kritische tijdschrift The Herald. ,,Als een meisje trouwt tegen de wil van de familie, wordt ze gearresteerd door de politie, waar dan ook in Pakistan. Diezelfde politie doet niets als ze op klaarlichte dag wordt vermoord.''

Eerder deze maand slaagde de Volkspartij (PPP) van Benazir Bhutto er niet in een motie door de senaat te krijgen waarin de praktijk van de eermoord werd veroordeeld. Een senator van de Awami National Party, die wordt gezien als een progressieve partij, zei in het debat dat ,,de traditie de eermoorden rechtvaardigt''. Een aantal senatoren vroeg zelfs om bestraffing van de advocaten omdat zij hadden geprobeerd het meisje te beschermen en haar familie te dwarsbomen, hoewel echtscheiding volgens de Pakistaanse wet volstrekt legaal is. ,,De werkelijkheid is dat een man zijn vrouw bezit. Geen wet kan daar tegenop'', zegt Cassandra Balchin van een vrouwencentrum in Lahore.

De demonstraties in Pakistan van de afgelopen maanden waren niet alleen gericht tegen de traditionele familiepraktijken. Leiders van extreem-rechtse religieuze groeperingen in Peshawar, die nauwe connecties hebben met de Afghaanse Talibaan, hielden demonstraties en publiceerden advertenties in de dagbladen waarin om actie werd gevraagd tegen de ,,vijanden van de islam''.

De gang van zaken leidde weer tot tegendemonstraties van liberale burgers tegen de conservatieve regering van premier Nawaz Sharif en de rechterlijke macht, die volgens sommige waarnemers meer en meer verstrikt raken in het web van het luidruchtige extremistische deel van de islamitische geestelijkheid in Pakistan. ,,Dit soort praktijken schetst een beeld van de richting die Pakistan opgaat'', schreef een commentator onlangs.

Het Afghanistan van de Talibaan lijkt voor veel critici van Sharif het schrikbeeld van de toekomst van het land. Premier Sharif wilde vorig jaar al de islamitische wet, de shari'a, invoeren, maar had daarvoor niet de benodigde tweederde meerderheid in de senaat. Duidelijk is wel dat Sharifs toekomstplannen het de justitie moeilijk maakt op te treden tegen misdrijven die worden gepleegd in naam van de islam, hoewel veel moslim-geleerden de `eermoorden' eerder toeschrijven aan een plattelandsgebruik dan aan de Koran of andere islamitische geschriften.