Kritiek in de krant? Gewoon opkopen

Het gerespecteerde Russische zakenblad Kommersant verschijnt niet. Of verschijnt even niet. Het werd onlangs overgenomen door zakentycoon Berezovski. Wat is er aan de hand?

Wat kun je als zakentycoon in Rusland doen tegen een krant die kritisch over je schrijft? Een ingezonden brief plaatsen? Een klacht indienen wegens laster? Je leven beteren zodat niemand je nog langer als mafiabaas kan afschilderen?

Autodealer, miljardair en meesterintrigant Boris Berezovski, het sluwste lid van de Russische oligarchie, heeft lak aan halfslachtige opties. Hij koopt zo'n lastige publicatie liever gewoon op, vervangt de hoofdredacteur en laat de kolommen vollopen met venijn tegen zijn aartsvijand: burgemeester Joeri Loezjkov van Moskou. Ziehier het lot van Ruslands laatste onafhankelijke dagblad Kommersant in de afgelopen drie weken.

Vandaag is er een nieuwe episode begonnen: Kommersant verschijnt niet, en morgen waarschijnlijk ook niet. De burelen zijn gesloten op last van de brandweer, die ontdekte dat de redactie-sauna niet aan de voorschriften voldeed. Uiteraard suggereerde de nieuwe, door Berezovski aangezochte hoofdredacteur direct dat dit een van de vuile trucs was waar Loezjkov zich van bedient.

Andere kranten noemen de sluiting van Kommersant alarmerend. Ze waarschuwen dat Rusland zijn brandweer nooit als stoottroepen mag inzetten tegen de pers (,,Dan dooft het licht'').

Maar wie zit er nu achter? Afgaan op de Russische media is niet aan te raden. De kranten Novije Izvestija en Nezavisimaja Gazeta zijn al eerder bij het zakenimperium van Berezovski ingelijfd, en zijn – net als de zenders ORT en TV6 – speeltjes in zijn handen.

Maar ook het tv-station NTV en de ochtendkrant Segodnja zijn geen betrouwbaar kompas: ze worden gecontroleerd door een zakenvriend van Loezjkov.

Vrijwel het hele spectrum van de media is in Rusland verdeeld onder 's lands machtigste zakenlieden. Kranten en omroepen zijn propagandakanonnen in de stembusstrijd om het Russische parlement, de Doema, (in december) en het presidentschap (in juni volgend jaar). Nog zijn de campagnes niet losgebarsten, maar de felheid waarmee Kommersant nu wordt verscheurd, belooft weinig goeds voor de aanstaande verkiezingen.

Om de kiezer nog verder te verwarren: de jongste theorie wil dat Berezovski zijn eigen krant heeft laten sluiten om Loezjkov daarvan de schuld te geven. Berezovski zou proberen de reputatie van Kommersant met een list te behouden door de oorlog te verklaren aan Loezjkov. Volgens The Moscow Times is het scenario afgekeken van de film Wag the dog, waarin zogeheten spin doctors uit het campagneteam van de Amerikaanse president de aandacht van een privé-schandaal afleiden door een echte oorlog in scène te zetten met behulp van speciale effecten uit Hollywood.