Beeldig Boedapest

Het socialistisch realisme, de enig toegelaten variant van beeldende kunst in het communisme, heeft de voormalige Oostbloklanden bezaaid met gigantische standbeelden van politieke leiders en van anonieme proletariërs, verenigd in strijdhouding of juist met vredestakken. In Rusland staan deze mastodonten nog overeind, vooral in de provincie. In de voormalige DDR zijn ze net zo rap en spoorloos verdwenen als de Berlijnse Muur. De Hongaren hebben ze in een voorbeeldig historisch besef bijeengezet in een park.

Het Szoborpark ligt aan de zuidwestrand van Boedapest en is voor wie over tijd en doorzettingsvermogen beschikt met het openbaar vervoer bereikbaar. Reeds uit de verte is het park herkenbaar aan de monumentale gevel van wel 10 bij 30 meter, in felrood baksteen uitgevoerd. Er zijn twee openingen in de gevel. Links staat Lenin in brons, vier meter hoog, rechts Marx en Lenin, broederlijk verbonden, in graniet. Twee monumentale ijzeren poorten zijn permanent op slot. Achter deze gigantische gevel bevindt zich niets. Het is geen deel van een gebouw, alleen façade.

Een onopvallend zijpoortje voert naar de kassa, waar naast toegangskaartjes ook blikjes socialistische lucht worden verkocht, en T-shirts met opschriften van het soort `Lenin is dood, Stalin is dood en ik voel me ook al niet lekker'. Een radio met stoffen frontje en pianotoetsen uit de jaren vijftig blèrt communistische liederen, dat unieke, onmiddellijk herkenbare mengsel van militaristische marsmuziek en volksdansklanken. Te koop op cassette en cd.

De ontwerper van het park, de Hongaarse architect Ákos Eleöd, huldigde het uitgangspunt dat als hij een tendentieuze invalshoek koos, hij een antipropagandapark zou maken en in feite met behulp van deze propagandistische beelden dezelfde patronen en dictaten zou hanteren als de makers van de beelden. Hij koos er derhalve voor de beelden voor zichzelf te laten spreken, ze zo bespreekbaar te maken, om aldus de relatie tussen dictatuur en democratie aan de orde te stellen.

Wat is er naast de grondleggers van de dictatuur van het proletariaat Marx, Engels en Lenin nog meer te zien? Arbeiders in brons en steen die de eeuwige vriendschap tussen het Sovjetvolk en het Hongaarse volk belichamen. Een planeet, oorspronkelijk van plastic, na molest heruitgevoerd in graniet met beschermende bronzen handen eromheen, `symbool van dertig jaar sociale en politieke verworvenheden'. Verder veel Hongaarse communistische roergangers.

Boven alles uit torent een bronzen beeld van 9 meter, de belichaming, naar de beroemde poster van Bereny, van de arbeider die zijn medestrijders met een wapperend doek oproept de wapens op te nemen tegen de vijanden van de arbeidersklasse. Titel: te wapen!

Ik loop over het centrale pad van het park, dat achteraan doodloopt tegen de roodbakstenen omheining. Dan treedt de schoonmaakploeg van het park aan, vijf vrouw sterk. Baboesjka's zijn het, van onbestemde vormen en leeftijd, naar beproefd Russisch model. Lusteloos vegen ze papiertjes en hakken naar onkruid. Toch nog iets dat niet is veranderd.