Fatima's verloving

Soms moet je een verhaal gewoon doorvertellen. Niet vragen naar de strekking, niet zoeken naar schuldigen en beslist de tragiek niet overdrijven. Doet zij ook niet, de persoon om wie het gaat. Ze vertelt het verhaal met de schampere lach van iemand die zichzelf in de nesten heeft gewerkt en niemand iets te verwijten heeft.

Ik zal haar Fatima noemen. Vijf jaar was ze toen ze uit Marokko kwam. Vader werkte in een fabriek in Amsterdam en moeder was sinds de geboorte van haar zusje ziekelijk. Ze lag soms drie maanden achtereen in bed met hevige buikkrampen. Fatima kookte en waste en als ze weer naar school ging vertelde ze dat ze zelf ziek in bed had gelegen. Er werd nooit verder gevraagd, omdat ze een goede leerling was. Ze kreeg zelfs een atheneum-advies maar ging naar de MAVO. Daarna werkte ze als cassière in de supermarkt. En juist dit jaar wilde ze weer gaan studeren, MEAO, juist dit jaar, per 1 september.

Je moet het goed begrijpen, zegt ze: ze neemt haar ouders niets kwalijk. Ze hebben nu eenmaal hun dromen en idealen en ze heeft een goede band met ze. Vooral de laatste jaren zijn ze meer kameraden geweest dan ouders. Heel anders dan andere Marokkanen. Ze lieten haar vrij. Ze mocht zich kleden hoe ze wilde, ze mocht weleens laat thuis komen of de tv keihard zetten op TMF.

In april dit jaar ging ze mee naar Marokko. Voor het eerst in haar leven. Ze spreekt de taal slecht, maar ze had een geweldige tijd. Haar vader was er heel anders dan in Amsterdam. Hij werkt niet meer, hij heeft het aan zijn rug en brengt zijn dagen door in een theehuis in de Pijp. Maar in Marokko leefde hij op, hij lachte en maakte grappen met zijn vrienden, nam haar overal mee naar toe, allerlei familieleden die ze nooit eerder had gezien en die haar een mooi meisje vonden.

Had ze nog nooit gehoord in Nederland, dat ze mooi was. Hier vond men haar dik, wat ze niet is, toch? Ik beaam het. Ze is niet dik, haar wangen zijn alleen wat bol. Je zou daarom denken dat ze zestien is, in plaats van negentien.

Enfin, in Marokko stond ze voortdurend in het middelpunt en werd ze door al haar nieuwe nichten en tantes bewonderd en verwend. En op een avond vroeg haar moeder of ze die jongen die ze die middag had gezien leuk vond. Ja, riep ze spontaan, hartstikke leuk. Hij leek op Richard Gere.

Ze kwamen nog een paar keer bij hem thuis, de ouders van Richard Gere behandelden Fatima als een prinses en tegen het eind van de vakantie was er een kleine ceremonie. Fatima had zo'n plezier om haar vader, die dronken werd en de clown uithing.

In de supermarkt in Amsterdam liet ze de foto's zien van haar verloving. Een stuk, vonden ze allemaal, en verdomd, hij lijkt op Richard Gere. Tot haar Marokkaanse collega Saida de foto's zag. Fatima, zei Saida, dit is geen verlovingsfeest. Fatima giechelde nog met de andere meiden en keek even op. Hoe zo? Fatima, zei Saida rustig, je bent niet verloofd. Je bent getrouwd.

Fatima gooide de deur van de voorkamer open en riep: ben ik getrouwd? Haar vader keek verstoord op en haar moeder omhelsde haar met de mededeling dat ze zo gelukkig waren: een jongen van goede familie, niet onbemiddeld en knap van uiterlijk. Maar het was een grap, zei Fatima, ik ben toch niet getrouwd met die vent, ik ken hem niet eens. Een verloving of zo vind ik niet erg, maar getrouwd?

Kom kom, zei haar moeder, wat moest gebeuren is gebeurd en over een paar maanden komt hij hier om haar te halen. Mij halen? Ja, om mee te gaan naar Marokko. Moeder pinkte een traan weg: we gaan je missen.

Fatima geloofde er niks van. Ze zou wel zien. Maar hij kwam, eind juni, en hij logeerde bij zijn oom in Zaandam. Hij zag er nog steeds goddelijk uit, daar niet van, met zijn strakke t-shirt en jeansbroek, maar met hem terug naar Marokko?

Fatima stapte naar een advocaat die haar vertelde dat hij niets voor haar kon doen. Ze was op z'n Marokkaans getrouwd. Ze ging naar die Richard Gere en legde met de weinige woorden die ze kende uit dat ze niet met hem naar Marokko kon en terstond wilde scheiden. Hij weigerde. Hij vond haar mooi, ze moest meekomen. Fatima schold in het Nederlands en vroeg wat ze moest doen om van hem af te komen. Ze was geen maagd meer, als hij dat maar wist, en ze dronk graag een wijntje, kon niet koken, wilde studeren, in Nederland, zou zijn leven onmogelijk maken, al zou hij haar slaan. Gelukkig was Richard Gere van deze tijd. Ze kon een echtscheiding krijgen, als ze vijftienduizend gulden betaalde.

Tja, de rest deed ze zonder erbij na te denken. Ze was cassière en ze kende de toegangscodes van haar collega's. Het begon met kleine bedragen. Tientjes, briefjes van vijftig, altijd op de code van een ander. Er gebeurde niets, en de briefjes van vijftig veranderden in briefjes van honderd. Toen ze vijfduizend had ging ze naar hem toe. Of hij daarmee al vast genoegen wilde nemen en naar Marokko terug wilde gaan. De rest zou ze hem nasturen. Maar dat wilde hij niet.

Dus verhoogde Fatima het tempo van haar plundering, tot ze op een ochtend naar het kantoortje van de baas werd gesommeerd. Hij zat er samen met een beveiligingsman van de supermarktketen. Fatima biechtte alles op en kreeg van de filiaalhouder een gouden deal. Ze zou niet worden vervolgd, als ze het geld in twee maanden terugbetaalde: elfduizend gulden in totaal. Zesduizend bracht ze de volgende dag, maar de vijf die ze aan Richard Gere gaf was ze kwijt.

Omdat ik het niet kan nalaten sla ik een beschuldigende toon aan in de richting van haar ouders. Maar Fatima vindt het juist voor hen heel erg. Ze waren zó dichtbij de vervulling van hun levenswens: een nette dochter keurig getrouwd het huis uit te zien gaan.

En Richard Gere? Ach, als ze in zijn plaats was geweest had ze hetzelfde gedaan. Want weet je hoe vernederend het voor hem is om zonder bruid in Marokko aan te komen? Het enige gezichtspunt dat Fatima niet kan innemen is dat van haar zelf. En ze moet erom lachen.