Veranderd gen maakt woelmuis monogaam

Amerikaanse onderzoekers hebben door genetische manipulatie de nakomelingen van een woelmuizensoort waarvan de mannetjes veelal agressief op zoek zijn naar vruchtbare vrouwtjes, veranderd in dieren die het veel aanhankelijker monogame gedrag van een andere woelmuizensoort vertonen. De onderzoekers van de Emory university in Atlanta onder leiding van Larry J. Young induceerden de verandering door een gen en omringend DNA dat codeert voor een herseneiwit van de monogaam levende woestijnwoelmuis over te zetten in embryo's van de asociale polygame bergwoelmuis. Zij toonden aan dat slechts één gen het verschil tussen het agressief polygame gedrag en monogaam gedrag van een knaagdier bepaalt.

Het eiwitproduct (een vasopressinereceptor) van het overgezette gen is in diergedragsonderzoek al lang in verband gebracht met onderlinge communicatie, agressie, seksueel gedrag, paarvorming en vaderzorg. Aangezien de receptor en het boodschappermolecuul (argininevasopressine) dat er aan bindt ook bij mensen voorkomen ligt het voor de hand om te speculeren over de mogelijke beïnvloeding van asociaal en hanig gedrag. De kennis over vasopressine en zijn receptor kan volgens Young dan ook leiden tot geneesmiddelen die het asociale gedrag veranderen bij ziekten als autisme en schizofrenie. De onderzoekers schrijven echter in Nature van deze week dat ,,waarschijnlijk vele genen betrokken zijn bij de ontwikkeling van complex sociaal gedrag zoals monogamie.''

Voorlopig is met het experiment alleen aangetoond dat niet het bezit van een gen doorslaggevend is voor bepaald gedrag, maar de mate waarin het gen wordt gebruikt om eiwit mee te produceren en de plaats waar het eiwitproduct terecht komt. De asociale bergwoelmuis (Microtus montanus) heeft het gen voor de vasopressinereceptor al in iedere lichaamscel liggen, temidden van zijn tienduizenden andere genen, maar het gen wordt sporadisch afgelezen. Bepalend voor het aantal keren dat op basis van een gen eiwit wordt gesynthetiseerd is de activiteit van de promotor. Dat is een DNA-volgorde die naast de DNA-code van het gen ligt. De promotor reageert op een opdracht om het gen af te lezen en zet dat proces dan in werking. Het vasopressinereceptorgen van de bergwoelmuis is nauwelijks aan te zetten, terwijl de promotor van het overeenkomstige gen bij de monogame prairiewoelmuis (Microtus ochrogaster) makkelijk de aanmaak van de vasopressinereceptor toestaat. Een injectie van vasopressine bij de bergwoelmuis heeft geen effect omdat de socialer makende stof geen `bindingsplaats' heeft. Toen promotor en gen van de prairiewoelmuis naar de bergwoelmuis werd overgezet verrichtte een injectie met vasopressine wonderen: de asociale dieren werden goedaardig.