Naar hemel en hel in Fort Asperen

Nog voor de opening van de zomertentoonstelling in Fort Asperen, Acquoy, stuitte de organisatie op kritiek van de plaatselijke gereformeerde gemeente. Die richtte zich op de inhoud en titel van de expositie, die naar het grote gedicht van Dante Alighieri verwijst: De Goddelijke Komedie. Het woord `komedie' kon in deze heilige context immers weinig goeds betekenen. Ook de poging van de uitgenodigde kunstenaars om het hiernamaals in het fort te verbeelden, achtte men godslasterlijk: Niet de mens maar God alleen kan en mag zich daar een voorstelling van maken. Maar de bidstond die begin april de bezwaren kracht moest bijzetten, en waaraan honderden gelovigen meededen, en de poging van de lokale SGP de subsidie van Fort Asperen in te trekken leverden niets op: de tentoonstelling is er toch gekomen.

Dante's Goddelijke Komedie (1311) is een beschrijving van een denkbeeldige tocht vol beproevingen door de hel en het vagevuur, om uiteindelijk in de hemel te komen. Op de verschillende verdiepingen van Fort Asperen zijn de drie rijken nu uitgebeeld, en de architectuur leent zich goed voor deze reis. Sterker: als bezoeker heb je weinig verbeeldingskracht nodig om de duistere, vochtige kelder met de hel te associëren. En slingerend naarboven, loop je letterlijk het licht tegemoet.

De uitgenodigde kunstenaars leverden niet een enkel kunstwerkje maar kregen een hele verdieping tot hun beschikking waarmee ze mochten doen wat ze wilden. Bij Danny Devos, bekend van zijn masochistische performances, representeren de installaties `de hel op aarde', zoals die wordt weerspiegeld in horrorfilms, boeken en Heavy Metal muziek, en vooral in de zieke geest van de seriemoordenaar. Zo heeft Devos één van de muren met 210 paar ogen van moordenaars bedekt, geknipt uit Belgische kranten van 1959 tot eind jaren zeventig. Een ander werk bestaat uit een groot portret van Charles Manson, waarvoor 25 akelig piepende, roestige machines staan met hakkende messen; ze moeten de vrouwen voorstellen die in opdracht van Manson mensen vermoorden. Het geheel vormt een nogal oppervlakkige uiting van een morbide obsessie.

Het traject volgend naar de begane grond nader je de louteringsberg, het vagevuur, vormgegeven door het Canadese duo Janet Cardiff en George Bures Miller. Zij laten een aantal mooie (film)installaties zien. Een plastic tentje op zwenkwielen met binnenin een lichtpeertje dat in de rook heen en weer zwiept `zuivert van zonden'.

En wie beter dan Moniek Toebosch kan het paradijs bovenin het fort verbeelden? Sinds haar geslaagde engelengezang-project op de Afsluitdijk, waarop automobilisten via de radio kunnen afstemmen, wordt Toebosch vaker gevraagd als `engelen-expert'. In stilte ditmaal leidt ze je via een schoongeveegde, hagelwitte wachtkamer naar een hemelse plek op het dak met gedekte tafels waarop brood, olijven en water klaarstaan.

Tentoonstelling: De Goddelijke Komedie. T/m 5 september Fort Asperen Langendijk 60, Acquoy Di-Zo: 10-18.00 u