Moderne crèches voor de tere én de taaie kinderziel

Het aantal kinderdagverblijven in Nederland blijft groeien, vooral in de grote steden. De wensen van de ouders worden steeds belangrijker. Eet uw kind alleen van porselein en is het dol op klassieke muziek? Of moet het er, heel pragmatisch, vooral 24 uur per dag terechtkunnen. Portret van twee stadscrèches.

Kindergarden

De baby's worden gebracht in donkerblauwe draagzakken. Vrijwel zonder uitzondering gaan ze gekleed in een blauw-ecru streepje. Hun vaders doen in vastgoed of werken als accountmanager bij een bank. Hun moeders zijn Internetredacteur of programmamaakster. Ze zijn geboren op een van de grachten. Hier worden ze liefdevol achtergelaten op het beukenlaminaat. Tussen pastelgeverfde muren. In een bad van zachte muziek. Geen posters aan de muur. De kabouter bij het kippenhok in de tuin is de enige toegestane uitspatting.

Dit is `de ideale plaats voor een kind om geheel verzorgd de wereld te verkennen terwijl de ouders onbezorgd elders bezig kunnen zijn', zo meldt de folder van kinderdagverblijf Kindergarden. Hier wordt `een uniek en verantwoord pedagogisch beleid' gevoerd. De omgeving is `natuurlijk en huiselijk'. ,,We houden toevallig van deze kleuren'', zegt de vader van Bram. ,,We hebben thuis hetzelfde vloerkleed liggen'', zegt de vader van Luc.

De overgang tussen thuis en kinderopvang zo klein mogelijk maken. Daar draait het hier om. ,,Waarom zou je kinderen tekort doen door ze van plastic borden te laten eten'', zegt Wendeline van Luijk (28) die over het pedagogische klimaat van de Kindergarden waakt. ,,Of erger: hun boterham doormidden knippen in plaats van snijden. Dat doen ze echt op sommige kinderdagverblijven.'' Hier eten de leidsters met mes en vork.

,,We creëren een rustige basis'', zegt Van Luijk. Vandaar de pasteltinten. En daarom geen posters of plaatjes aan de muur. Natuurlijk, de plak- en knipwerkjes van de kinderen zullen ze ophangen. Maar stijlvol. Aan schilderijrails. Het speelgoed is van hout, dat spreekt vanzelf. ,,Houten speelgoed is minder gedefinieerd en doet dus een groter beroep op de fantasie van het kind.''

Eigenlijk, zegt Van Luijk, is het een beetje terug naar grootmoeders tijd, toen kinderen nog uren konden spelen met alleen een stokje. Kinderen moeten ook weer `de basisprincipes van de natuur' leren kennen. Vandaar het kippenhok. De kinderen voeren hun fruitafval aan de kippen en rapen zelf de eieren die ze tijdens de lunch opeten. Vandaar ook de perenboom en de aardbeienplantjes. Van Luijk weet van een Amsterdams onderzoek waar bijna driekwart van de kinderen op de vraag `Waar komt de melk vandaan?' antwoordde `Uit een pak'. ,,Daar gaan we het dus weer over hebben.''

De leidsters van de Kindergarden zijn volgens Van Luijk ,,gezellige, rustige lieve mensen die – heel belangrijk – het ook onderling gezellig hebben''. Ze zijn nog maar enkele weken open, de groepen zijn nog niet vol. Het is allemaal nog een beetje wennen.

Om twaalf uur tijdens de lunch in de peutergroep:

,,Hè, nou ben ik de kaasschaaf vergeten.''

,,Oh, ik haal hem wel even.''

,,Nee, het is mijn fout, ik ga wel even.''

,,Nee, ik kan het wel even doen.''

,,Zeker weten?''

Overigens eet leidster Anouschka (19) niet mee. Ze heeft geen honger, zegt ze. Ze neemt straks zo'n dieetreep.

Dat je daar je kind naartoe doet. De moeder van Bodile had zich op een feestje tegenover vrienden moeten verantwoorden. Een kinderdagverblijf dat schaamteloos inspeelt op het sentiment dat kinderen prinsen en prinsessen zijn voor wie het beste nog niet goed genoeg is. In die sfeer. Maar de aanpak van de Kindergarden spreekt haar aan. ,,Dat hele antiautoritaire dat veel crèches in Amsterdam hanteren, daar ben ik niet zo voor. Zo van: als je geen zin hebt, ga je maar wat anders doen. Dingen samen doen, dat vind ik heel belangrijk.'' Maar over het algemeen voeren de meeste ouders vooral één doorslaggevend argument aan voor hun keuze. Natuurlijk, het ziet er mooi uit en het klikte meteen met de leidsters, maar belangrijker: de Kindergarden had geen wachtlijst. Omdat het kinderdagverblijf nieuw is, was er meteen plek.

Hoe worden we zo snel mogelijk rijk? Die vraag hield rechtenstudent Ch. Olivier de Monchy (29) en Joost Leendertse (25) nogal bezig. De Monchy's importzaken met Zimbabweaans aardewerk waren op een fiasco uitgelopen, en Leendertse zag zichzelf niet oud worden als effectenhandelaar bij de Rabobank. Iets in de reclame dan misschien? Toen ze in een krantenartikel lazen dat er een schreeuwend tekort aan kinderopvang was, keken ze elkaar aan en wisten: hier ligt een markt.

In 1998 openden ze met hulp van particuliere geldschieters een filiaal in Weesp. Onlangs gingen de deuren op de Herengracht open. Eind dit jaar komt er een Kindergarden aan de Eisenhowerlaan in Den Haag.

Binnen vijf jaar willen ze over heel Nederland dertig kinderdagverblijven. Drie dagen kinderopvang kost ruim twaalfhonderd gulden per maand per kind, vijf dagen kinderopvang ruim achttienhonderd gulden. ,,We zijn er op het goede moment ingesprongen'', zegt De Monchy. ,,Kinderdagverblijven zullen zichzelf steeds meer moeten promoten en zichzelf op een bepaalde manier in de markt moeten zetten.'' Dus kunnen de klanten van de Kindergarden 's ochtends behalve hun kind ook hun smoezelige pak, afgetrapte schoenen of boodschappenlijst achterlaten. Als je je kind komt ophalen, is het pak gestoomd, zijn de schoenen gelapt en de boodschappen gedaan.

Tenminste – als er genoeg vraag naar is. Vooralsnog is De Monchys voornaamste zorg het vol krijgen van de vier groepen van het kinderdagverblijf: twee baby-, een dreumes- en een peutergroep. Dat neemt niet weg dat De Monchy hardop filosofeert over het openen van een kinderhotel (,,In Engeland en Zweden heel gewoon'') en over vierentwintiguursopvang (,,Heel interessant wegens de subsidie'').

In de babygroep intussen overstemmen vijf huilende babys's de klanken van The Sound of Silence.

't Trammetje

Zouden de kinderen in 't Trammetje weten wat kantooruren zijn? Zes uur 'savonds. Rachel (7), dochter van een stadswacht, is vanmiddag van school opgehaald en naar het kinderdagverblijf gebracht. Morgenochtend wordt zij na het ontbijt weer naar school gereden. Jennifer (9 maanden), dochter van een politieagente, is net binnen. Haar moeder heeft avonddienst en komt haar morgenmiddag weer halen. Maurits (bijna twee) en Judith (vijf maanden), kinderen van een studente, eten vanavond niet mee. Ze zijn hier vijf dagen per week. Soms ook in het weekeinde. Als hun moeder bijvoorbeeld op maandag tentamen heeft of in het weekeinde op stap wil.

Flexibiliteit – daar draait het allemaal om in 't Trammetje. Flexibele leidsters, flexibele ouders en flexibele kinderen. Niet moeilijk doen. Gemak dient de mens. Ouders kunnen elk moment van de dag binnenlopen om hun kind te brengen of te halen. Er is een babygroep, een groep met kinderen tot vier jaar en naschoolse opvang. Er zijn dag-, avond- en nachtploegen en er zijn kinderen die – afhankelijk van het dienstrooster van hun ouders – dan eens overdag komen, dan weer voor de nacht. Ouders die onverwachts voor het weekeinde wegmoeten? Prima, laat het kind maar komen. ,,In zo'n structuur ben je wel verplicht een huiselijke sfeer te creëren'', zegt vestigingshoofd van 't Trammetje Colette Sacco.

En huiselijk is het hier. Als in een groot gezin. Waar elk aanwezig lid ondergeschikt is aan de logistiek van het huis. Het is zes uur, we gaan eten. Zet je eigen bord in de afwasmachine. Wie gaat er eerst onder de douche? Eerst pyjama aan, dan televisie kijken. En kan het geluid wat zachter. De kinderen hebben het hier goed, zeggen de ouders. Het is hun tweede huis.

't Trammetje begon tien jaar geleden in een huiskamer in de Amsterdamse Rivierenbuurt. Het Amsterdams Gemeentevervoerbedrijf (GVB) had werk gemaakt van het werven van allochtonen en herintredende moeders voor op de tram. Met de moeders kwam ook het probleem van de kinderopvang. Een alleenstaande conductrice besloot met een aantal collega's een crèche op te zetten. Deze huiskameropvang voldeed alleen niet aan de eisen van de wet en werd daarom vier jaar geleden ondergebracht bij een professionele stichting voor kinderopvang. Twee jaar geleden verhuisde 't Trammetje naar een grotere locatie in stadsdeel de Baarsjes. Naast de GVB-kinderen probeert het kinderdagverblijf nu ook kinderen binnen te krijgen van horecapersoneel, verpleegsters en artiesten.

't Trammetje is de enige 24-uursopvang in Amsterdam. Voor Juliette Zwaansdijk, interieurinkoopster bij de KLM, was het een van de redenen om vorige maand van Zandvoort naar Amsterdam te verhuizen. Ze moet voor haar werk ongeveer een keer per maand op reis, variërend van een tot vijf dagen. ,,Dan is het fijn om zeker te zijn dat je ergens terechtkunt, in plaats van steeds maar weer een heel netwerk van mensen af te moeten gaan. In Zandvoort had ik vier oppassen.'' Zwaansdijk voedt haar dochter Florence (9) alleen op. De vader woont in het buitenland. ,,Florence vindt het hier hartstikke leuk. Een lekker full-continue bedrijf met kinderen van alle leeftijden en uit alle culturen.'' Na twee dagen hoorde ze haar dochter tegen de kokkin van het kinderdagverblijf zeggen: ,,Coby, jij kookt veel lekkerder dan mijn moeder.''

Op de ramen van de groepen hangen de gebruiksaanwijzingen van de kinderen. Caya: Slaapt op haar zij met speen en knuffelbeer. Tussen de wenkbrauwen aaien. Max: Angstig voor grote kinderen. Jennifer: 2 x tandenpoetsen! (Of vaker) Floris: Mag zelf aangeven als hij verschoond wil worden, door wie en wanneer. ,,Maar ja'', zegt Licette Pinas terwijl ze de dochter van een politieagente in bad stopt ,,dan moet iedereen wel die lijsten lezen.''

Wat voor pedagogisch beleid ze hier voeren? De ouders hebben geen idee. De leidsters dan? ,,Weg, weg met dat ding'', gilt Pinas als Verora (9) en Rachel (7) de mopmachine aan het demonteren zijn. ,,Die man van het schoonmaakbedrijf gaat ons killen.''

,,Het pedagogisch beleid is nog in ontwikkeling'', zegt het vestigingshoofd. Zoiets als Reggio Emilia moet het worden, de Italiaanse modelcrèche waar de ontplooiing van het kind voorop staat en een kunstenaar de kinderen helpt om de wereld te ontdekken. In 't Trammetje heeft zich inmiddels een kunstenares aangemeld die twee keer per week met de kinderen gaat werken. ,,Maar dat moet allemaal nog wel vorm krijgen'', zegt Sacco.

Om acht uur komt leidster Monique met een stuk systeemplafond uit de slaapkamer van de jongens. Damiendo (8) is bezig geweest. ,,Ik vind wel dat er wetenschappelijk onderzoek moet komen naar 24-uursopvang'', had het vestigingshoofd eerder gezegd. ,,Wat zijn de invloeden op de emotionele ontwikkeling van een kind. Aan welke voorwaarden moet je voldoen?'' Ze zou graag zien dat de overheid zich bemoeit met de pedagogische inhoud. ,,We moeten flexibel zijn omdat het bedrijfsleven dat vereist. Maar zijn er grenzen?'' Een aantal ouders denkt er volgens Sacco wel erg gemakkelijk over. Wat als een moeder haar kind dagen achtereen op het kinderdagverblijf laat? ,,Wat moet je in dit soort gevallen? Je kunt ook zeggen: misschien zijn die kinderen hier dan wel beter af.''

,,Mijn vrienden proberen mij een schuldgevoel aan te praten'', zegt de studente die haar kinderen vijf dagen per week naar 't Trammetje brengt, en soms dus ook de weekeinden. Maar haar man heeft het ook druk en haar vrienden hebben wel wat beters te doen dan op haar kinderen te passen. ,,Nu vindt iedereen drie dagen opvang heel normaal. Maar je zult zien: over tien jaar is vijf dagen per week heel normaal. Net als in alle Noord-Europese landen nu al het geval is.'' Een maand kinderopvang voor twee kinderen kost haar ruim 4200 gulden.

,,Ik kan deze kinderen alleen maar benijden'', zegt nachtoppas Annelies Groot. Als enig kind wilde zij vroeger niets liever dan op kostschool gaan. ,,Hier is altijd leven in de brouwerij.'' Met uitzondering dan van van Oud en Nieuw. Dan gaat 't Trammetje om acht uur 'savonds voor één nacht dicht.