Mboweni ondertekent nu Z-Afrika's bankbiljet

De Zuid-Afrikaanse centrale bank kreeg deze maand voor het eerst in haar geschiedenis een zwarte president. Maar de kleur van Zuid-Afrika's financiën zal niet veranderen, business as usual.

De ATM (Automatic Teller Machine),die handige alomtegenwoordige Zuid-Afrikaanse variant op de geldautomaat, spuugt een keurige stapel briefjes van honderd rand uit. De bankbiljetten dragen zoals voorheen de beeltenis van een buffel, maar in de linkerbenedenhoek staat een andere handtekening: T. Mboweni, de kriebel van de vorige week aangetreden nieuwe president van de Reserve Bank.

Dat Mboweni zwart is, mag geen toeval heten, driekwart van de Zuid-Afrikaanse bevolking is zwart, maar de nieuwe man werd om zijn kwaliteiten gekozen, niet om zijn kleur. In zijn kamer, op de 32ste verdieping van het bankgebouw in Pretoria, ziet Mboweni zich nu omringd door portretten van zijn voorgangers, allen blank. De Zuid-Afrikaanse markt heeft positief gereageerd op de wisseling van de wacht, die vorig jaar juli al door de regering werd aangekondigd. Het zakenvertrouwen, een index van 13 parameters, steeg met 3,1 punten.

Mboweni's hoofddoel lijkt inflatiebeheersing te zullen zijn, maar de details van zijn plannen zullen volgende week duidelijk worden wanneer hij zijn inaugurele rede als bankpresident houdt. De voormalige minister van arbeid in het kabinet van ex-president Mandela, benadrukte vorige week de onafhankelijkheid van de Centrale Bank, zoals deze is vastgelegd in de grondwet. ,,Het politieke leiderschap in dit land is daar heel duidelijk over', zei de nieuwe centrale bankier. Dat is in het verleden wel anders geweest. Hoewel de huidige lichting politieke en financiële leiders de aftredende bankpresident Chris Stals 44 jaar in dienst van de Reserve Bank - loofden en prezen voor zijn werk, is algemeen bekend dat de Reserwe Bank onder Stals de grenzen tussen politiek en bankwezen overschreed. Zo leende de centrale bank tussen 1985 en 1992 in het geheim geld aan Bankorp, een grote Afrikaner Bank, tegen een rente van 1 procent.

Titus `Tito' Mboweni heeft een opmerkelijke metamorfose ondergaan. De voormalige ANC-activist was jarenlang actief lid van de communistische partij evenals staatspresident Thabo Mbeki overigens. In de eerste fase van zijn ministerschap, vanaf april 1994, geloofde Mboweni nog in de idealen van Marx en Engels, zo leek het, al zouden de theoretische grondleggers van het socialisme hebben gegruwd bij diens pleidooi voor volkskapitalisme via vakbondsinvesteringen in de economie. De vakbonden investeren inmiddels op grote schaal, maar of dit het socialisme, waarin de productiemiddelen collectief eigendom zouden moeten worden, dat wil zeggen in staatshanden, naderbij zal brengen is de vraag. Hoe dan ook, uit de mond van Tito Mboweni zijn de laatste jaren weinig radicale woorden meer opgetekend.

Mboweni liep voorafgaand aan zijn nieuwe baan een jaar `stage' bij Stals. Van de oude conservatieve rot in het vak leerde hij dat je geld maar een keer kunt uitgeven en dat als je niet zoveel hebt, zoals Zuid-Afrika, je extra voorzichtig moet zijn. In links-opportunistische kringen werd het aantreden van de `kameraad' even gezien als een overwinning voor de `arbeidersklasse'. Men redeneerde dat `het volk' nu op goedkope wijze geld kon lenen. Helaas voor het linkse kamp trapte de nieuwe bankpresident dit zandkasteel meteen in elkaar. ,,Ik zeg luid en duidelijk dat de opvattingen over `goedkoop geld' vals zijn. We willen niet zoals Icarus te dicht bij de zon vliegen'', zo zei Mboweni.

Het gezaghebbende blad Finansies & Tegniek zegt in een commentaar over Mboweni's aantreden dat hij verstandig is begonnen. ,,Hij volgt het gebaande pad van monetaire orthodoxie, streeft vastberaden naar het onder beheer brengen van de inflatie en wekt geen enkele verwachting ten aanzien van kunstmatig lage rentekoersen'', zo schreef het blad. Het economisch analysebureau Econometrix in Johannesburg meent dat Mboweni zelfs nog conservatiever aan zijn taak is begonnen dan zijn voorganger.

Mboweni is aan zijn nieuwe baan begonnen op een moment dat de economie van Zuid-Afrika er ondanks de crisis van de `emerging markets' van vorig jaar tamelijk goed voor staat. De inflatie is met een verwachte 5 à 6 procent voor dit jaar en in 2000 ver verwijderd van de 15 procent uit de jaren tachtig. Er is een lichte economische groei van 1 procent voor dit jaar, opnieuw een groot verschil met de negatieve groei uit het vorige decennium. De betalingsbalans over de eerste helft van 1999 was veel rooskleuriger dan vrijwel iedereen had verwacht, terwijl de voorraad buitenlandse valuta omhoog is gegaan. De extreem hoge rente (25,5 procent in augustus 1998) is nu gedaald naar een voor Zuid-Afrika acceptabel niveau van 15,5 procent.

Stanley Fischer, een van de managing directors van het Internationale Monetaire Fonds, prees Zuid-Afrika vorige week op het galabanket ter ere van de inauguratie van Mboweni. Tijdens de economische crisis van 1998 was Zuid-Afrika ,,een van de weinige opkomende economieën die het kon stellen zonder een IMF-programma en zonder financiële steun van het fonds', aldus Fischer. ,,Dat Zuid-Afrika in staat was de financiële crisis relatief goed te weerstaan is te danken aan zijn voorzichtige macro-economische politiek: een gezond, goed gereguleerd banksysteem en flexibele wisselkoersen.''

Volgens de IMF-man kan Zuid-Afrika prima meedoen in de economische globalisering. ,,Uw land heeft een uitstekende uitgangspositie voor globalisering, een vooruitstrevende liquide kapitaalmarkt, een stabiel democratisch politiek systeem, geavanceerde telecommunicatie en andere infrastructuur en een hoogontwikkelde industriële basis'', zo hield hij zijn opgetogen gehoor voor, onder wie president Thabo Mbeki.

Maar Fischer waarschuwde Zuid-Afrika voor zelfgenoegzaamheid. Op het gebied van structurele hervormingen en liberalisering van de handel is er nog veel werk aan de winkel, zo zei hij ,,vooral in termen van het vereenvoudigen van de tariefstructuur en regionale initiatieven voor handelsvrijheid''. Fischer bepleitte verder een versnelde privatisering van staatsbedrijven om de efficiëntie te verhogen en meer buitenlandse investeerders aan te trekken. Zijn aanbevelingen passen zeer wel in het beleid van de regering Mbeki, die de neoliberale lijn van voorganger Mandela voortzet en in de opvattingen van de centrale bank. Diens nieuwe topman, Tito Mboweni knikte en glunderde tijdens de toespraak van Fischer te zijner ere.

In zijn acceptatierede sprak de verse bankpresident over het begin van zijn taak als mahlambandlopfu, een uitdrukking uit zijn eigen Tsonga-taal voor: `het baden der olifanten in de morgen'. Met andere woorden: er is een nieuw begin gemaakt. Maar dat sloeg dan alleen op zijn huidkleur, want de koers van de Reserve Bank van Zuid-Afrika zal onder leiding van Tito Mboweni niet veranderen.