Popmuzikant in fijnmetaal

Het Oosten van Duitsland torst nog de lasten van het DDR-verleden. Maar tien jaar na de val van de Muur kent de Wende er ook winnaars. Ex-popmuzikant Andreas Schubert begon met tienduizend mark van zijn ouders. Nu maakt hij just in time precisiewerk voor Porsche en BMW.

Met een zwierig gebaar haalt Andreas Schubert uit het Oost-Duitse Wernigerode zijn oude Gibson Les Paul gitaar uitde kast. Zonder hals, en zonder snaren. In de jaren tachtig was Schubert sologitarist bij de rockroep Nautic. ,,We waren succesvolle amateurs, gaven concerten in de hele DDR'', zegt hij. Tijdens een repetitie sneuvelde de gitaar die een tante uit het Westen hem cadeau had gedaan. Als hij tijd heeft, wil Schubert het instrument zelf opknappen.

Maar Schubert (47) heeft geen tijd. Hij is ondernemer: een Existenzgründer in de ex-DDR. Sinds 1992 is hij directeur-eigenaar van een fijnmetaalbedrijf dat just-in-time precisie-slijpwerk verricht voor Porsche-cylinderkoppen en motorblokken van BMW-motors. Zijn bedrijf, PSFU (Profilschleif-, Fertigungs- & Umwelttechnik), bevindt zich in de deelstaat Sachsen-Anhalt. Met de nieuwste technologieën worden prototypes en motor-onderdelen ontworpen.

Andreas Schubert begon klein. Tienduizend mark kon hij van zijn ouders lenen om materiaal te kopen. Nu heeft hij 63 man personeel in dienst, waaronder tien leerlingen. Hooggekwalificeerde lassers, slijpers en ingenieurs. Allemaal Ossies. Gemiddelde leeftijd: 27 jaar. ,,De meesten komen zo van school, een derde is vrouw''. Maandinkomen per werknemer volgens de bedrijfs-cao: 65 procent van wat in het westen van Duitsland wordt betaald.

Eigenlijk is Schubert directeur van twee ondernemingen. In de kelder van zijn metaalbedrijf zit AES (Alternative Energie Systeme). Daar worden windturbines en panelen voor de opwekking van zonne-energie gebouwd. Ook is een studio ingericht waar amateurbands kunnen oefenen.

Hij is zijn branche trouw gebleven. In 1989, toen de Muur viel, werkte Schubert als gespecialiseerde electromonteur bij VEB Elektromotorenwerk Wernigerode. Dat hoorde bij een groot industrieel Kombinat uit Dresden met 30.000 medewerkers. Na de Wende werd hij samen met tienduizenden anderen ontslagen. ,,De ineenstorting was hard nodig'', zegt Schubert nu: ,,Het was de enige manier om vooruit te komen''. Met een collega werd hij zelfstandig. ,,Het is veel lastiger een grote industriële onderneming te saneren dan een eigen bedrijf te beginnen.''

Vanaf het einde van de negentiende eeuw tot de Tweede Wereldoorlog gold Sachsen-Anhalt als het tweede Roergebied van Duitsland. Mittel-Deutschland was een van de rijkste regios van het Duitse Rijk. Nu domineren lege montagehallen, vergeten fabriekstorens, vervallen stations en eindeloze graanvelden het raadselachtige landschap, dat afwisselend doet denken aan Normandië, Toscane en Hongarije. Dit mag het hart van Europa zijn, het is ook een openluchtmuseum vol industriële ruïnes. Na 1989 woedde hier een saneringsgolf van ongekende omvang. Het merendeel van de industrie is weggevaagd. Nu raakt de Russische crisis het land zwaar: Sachsen-Anhalt heeft de slechtste export-cijfers in de nieuwe deelstaten. Van de duizend werknemers hebben 39 mensen een baan in de industrie, minder dan de helft van wat in het Westen met 88 industrie-arbeiders per duizend inwoners normaal is, meldt het regionale bureau voor de statistiek.

De bedrijven zijn klein tot middelgroot. Een industriële onderneming in Sachsen-Anhalt telt gemiddeld 82 medewerkers: zestig man minder dan in vergelijkbare West-Duitse ondernemingen. Eindelijk heeft het Oosten een relatieve voorsprong, meent de lokale Kamer van Koophandel. Hoogste tijd, vindt Andreas Schubert: ,,Wij Ossies hebben lang genoeg afgezien. Nu mag de bondskanselier ook de West-Duitsers eens duidelijk maken dat ze de broekriem moeten aanhalen.''

Wernigerode, trekpleister voor wandelaars in de Harz, is een van de regionale centra die er na de Wende in geslaagd is overeind te krabbelen. Kleine ondernemingen hebben de staatsbedrijven afgelost. Dankzij een gerichte campagne is de brouwerij Hasseröder in heel Duitsland bekend. Met West-Duits kapitaal werd Chocotech op de been geholpen dat met 74 man (en één vrouw) machines maakt voor de productie van bonbons, ook voor Verkade en Droste in Nederland.

,,Succes wordt met hard werken en Ausdauer verworven,'' zegt Andreas Schubert. Zijn eerste opdrachtgever was Ford. ,,Binnen twee weken had ik twintig man personeel in dienst. Dat was niet makkelijk. Veel Oost-Duitsers wilden niet meer werken. Door de eenwording waren zij hun zelfvertrouwen kwijt. Arbeiders die eens uitstekend werk verrichtten, stonden bibberend van angst aan de draaibank.''

Hij rijdt een Audi A4 combi. Nadat de hal waarin zijn bedrijf gevestigd was, in 1995 volledig afbrandde, begon hij binnen drie weken met nieuwe machines weer te draaien. Zijn klanten steunden hem, de leveranciers hielpen mee, de lokale bank, de Kreissparkasse, verstrekte krediet: ,,Zonder markt en zonder vertrouwen ben je verloren'', zegt hij. ,,Je moet kwaliteit leveren, geen fouten maken en de juiste adviseurs hebben. Het liefste doet hij zaken op handslag. ,,Geen achterbaks gesjoemel. Het woord van de marktkoopman moet weer wat waard worden.''

Nee, miljonair is hij niet geworden, ondanks zijn lange werkdagen, de acht miljoen omzet per jaar en vijf procent winst: ,,Ik ben miljonair op het gebied van ervaringen. Ik verdien iets meer dan mijn beste medewerkers. Alle winst wordt geherinvesteerd.'' Zijn vrouw werkt mee in de zaak. De enige luxe die hij zich en zijn bedrijf toestaat, is een internet-website die zojuist geopend is. In het Duits. En vanzelfsprekend in vlekkeloos Engels.

Eerdere delen in deze serie verschenen op 4 en 13 augustus.