Europees examen

EUROPA NEEMT ZIJN parlementariërs misschien niet helemaal serieus, de leden van het Europees Parlement nemen zichzelf in ieder geval zeer ernstig. Hadden zij zich bij de samenstelling van de vorige Europese Commissie betrekkelijk kritiekloos neergelegd bij het weinig overtuigende compromis dat de lidstaten toen hadden bereikt, na de roemloze tenondergang van dat gezelschap begin dit jaar willen de volksvertegenwoordigers nu nauwkeurig weten wat voor vlees zij in de kuip hebben. De nieuwe commissarissen moeten zich een waar schriftelijk en mondeling examen laten welgevallen alvorens zij daadwerkelijk hun zetels mogen innemen. Het staat te bezien of zij allen zullen slagen.

Toch zullen de resultaten van dit onderzoek meer laten zien van de individuele kwaliteiten van de benoemde commissarissen dan van kwaliteit en richting van het te verwachten gezamenlijke bestuur. De Commissie is nu eenmaal hoogstens in aanleg een politiek orgaan, in de praktijk is zij een college van door lidstaten benoemde hoge functionarissen dat geacht wordt binnen de Europese Unie het algemeen belang te dienen. In de lidstaten afzonderlijk is het doorgaans al niet eenvoudig een dergelijk algemeen belang te traceren en te formuleren, in de Unie – waar nationale belangen, tradities en emoties op elkaar botsen – is dat vele malen moeilijker. De voorvorige Commissie-Delors wordt vaak genoemd als een voorbeeld van krachtdadigheid, maar deze opereerde dan ook binnen het heldere politieke mandaat de interne markt en de Economische en Monetaire Unie te moeten voorbereiden.

WAT WORDT VAN de Commissie-Prodi verwacht? In de eerste plaats het uit de weg ruimen van obstakels die de Commissie-Santer heeft achtergelaten. Reorganisatie van de eigen staf wordt beoogd om een ingeslepen patroon van nepotisme, verkokering en hier en daar aanzetten tot corruptie te doorbreken. Met meer voortvarendheid dan voorheen zullen de onderhandelingen met kandidaat-lidstaten in Oost- en Zuidoost-Europa moeten worden aangepakt, alhoewel het een open vraag blijft of alle tegenwoordige lidstaten dat echt een prioriteit vinden. Hoe dan ook, de schijn zal moeten worden opgehouden.

Over de met het oog op de voorgenomen uitbreiding noodzakelijke stroomlijning van de Commissie heeft zijzelf niet veel te vertellen. Dat is een zaak van de lidstaten die de onontkoombare offers naar rato zullen moeten dragen. De pijn die deze operatie met zich meebrengt zal groot zijn. Eigenlijk had zij al in het Verdrag van Amsterdam van twee jaar geleden moeten zijn voltooid, maar grote landen als Duitsland gaven er destijds de voorkeur aan geen haast te maken.

De Commissie is per definitie gehandicapt omdat zij slechts ten aanzien van een deel van wat er in de Unie omgaat bevoegdheden heeft. Zo is de opzet van een Gemeenschappelijk Buitenlands en Veiligheids Beleid opgedragen aan Solana, de aftredende secretaris-generaal van de NAVO. Het doel is gemeenschappelijkheid zonder dat duidelijk is wat die moet of zal inhouden. Europa hinkt op twee gedachten: een communautaire en een intergouvernementele. Prodi is voor het communautaire, Solana voor het intergouvernementele. De laatste wordt dan ook niet parlementair geëxamineerd.