Eurocommissaris kan kabinet niet missen

Brussel krijgt niet alleen een nieuwe Europese Commissie. Ook de persoonlijke kabinetten, de ogen en oren van de commissarissen, veranderen van samenstelling. Voorzitter Prodi stelt er strenge eisen aan.

De kantoorgebouwen van de Europese Commissie maken midden in de augustusmaand een spookachtige indruk. Er is bijna geen ambtenaar te vinden. In hoeken staan grote stapels in plastic verpakte kantoormeubelen. Niemand kan vertellen waar deze zichtbaar reeds gebruikte meubelen vandaan komen.

Ook een kabinetsmedewerker van een Europees commissaris die voor de behandeling van urgente zaken in Brussel is gebleven, toont weinig interesse in de verhuizing. Hij heeft veel meer belangstelling voor de vraag of het Europees Parlement volgens plan op 15 september de nieuwe Europese Commissie onder voorzitterschap van Romano Prodi zal goedkeuren. Als dat gebeurt kan hij snel aan zijn nieuwe baan buiten de Commissie beginnen. Want dan vertrekken de huidige Eurocommissarissen en worden tegelijkertijd hun kabinetten met persoonlijke medewerkers opgeheven.

Het samenstellen van de nieuwe kabinetten gebeurt volgens nieuwe, strenge regels die komend Commissievoorzitter Romano Prodi heeft opgesteld. Een kabinet mag maximaal uit zes personen bestaan. Van hen mogen er niet meer dan drie dezelfde nationaliteit hebben als hun Eurocommissaris. Bovendien mogen er niet meer dan drie kabinetsmedewerkers van buiten zijn aangetrokken, de andere drie moeten ambtenaren van de Europese Commissie zijn. Ten slotte moet de kabinetschef of diens plaatsvervanger een andere nationaliteit hebben dan de Eurocommissaris.

Bolkestein heeft aan al deze voorwaarden voldaan door de Nederlander Henk Post, de kabinetschef van vertrekkend Eurocommissaris Hans van den Broek, over te nemen. Bovendien heeft hij uit Van den Broeks kabinet de Nederlander Ben Smulders, een Europees ambtenaar, opnieuw aangesteld. Als derde Nederlander heeft hij de politiek journalist Derk-Jan Eppink aangetrokken.

Tot plaatsvervangend kabinetschef heeft Bolkestein de Deen Laurs Norlund benoemd. Deze was tot nu toe kabinetschef van de Deense Eurocommissaris Ritt Bjerregaard. Verder heeft hij een Franse en een Duitse Europees ambtenaar in zijn kabinet opgenomen. Voor prins Constantijn, die op basis van een tijdelijk contract kabinetsmedewerker van Eurocommissaris Van den Broek was, is bij Bolkestein geen plaats.

Prodi heeft strenge regels opgesteld omdat er de afgelopen jaren de nodige kritiek op kabinetten van Eurocommissarissen is geweest. Lidstaten van de Europese Unie zouden via de kabinetten van hun Eurocommissarissen een zo groot mogelijke greep proberen te hebben op het ambtenarenapparaat van de Europese Commissie. Kabinetsmedewerkers hebben soms, zonder zich iets van de ambtelijke hiërarchie aan te trekken, aan Commissieambtenaren opdrachten gegeven. Die gehoorzaamden dan, uit vrees voor moeilijkheden met een Eurocommissaris. Ook is de hand gelicht met de regel dat op basis van tijdelijke contracten aangetrokken kabinetmedewerkers tegelijk met hun Eurocommissaris zouden opstappen. Die tijdelijke krachten kregen snel de status van Europees ambtenaar en konden in Brussel blijven werken.

De kritiek was geen aanleiding om de kabinetten op te heffen, omdat zowel vertrekkende als komende Eurocommissarissen ze onmisbaar vinden. Een kabinetschef van de demissionaire Commissie vertelt dat een deel van zijn werk bestaat uit het onderhouden van contact met het land waaruit zijn Eurocommissaris afkomstig is. Want officieel zijn Eurocommissarissen onafhankelijk, in werkelijkheid houden zij nauw contact met de regeringen van hun landen. Ook de Nederlander Hans van den Broek heeft dat al zijn Brusselse jaren gedaan.

Maar het belangrijkste werk van kabinetsmedewerkers bestaat uit het onderhouden van contacten met kabinetsmedewerkers van andere Eurocommissarissen. Dat heeft te maken met de bijzondere manier van besluitvorming bij de Europese Commissie. Alle besluiten nemen de Eurocommissarissen collectief. Dat betekent dat iedere Eurocommissaris goed op de hoogte moet zijn van de voorstellen die zijn collega's voorbereiden. Kabinetsmedewerkers hebben de taak die kennis te vergaren. Bovendien moet een kabinetschef onderzoeken of voorstellen die zijn eigen Eurocommissaris voorbereidt aanvaardbaar zijn voor de andere Eurocommissarissen om te zorgen dat de zaak voldoende steun krijgt als deze in de vergadering van de voltallige Europese Commissie aan de orde komt.

Kabinetsmedewerkers hebben dikwijls ook de taak om voor hun Eurocommissaris de relaties te onderhouden met het Europees Parlement, dat met de kritischer opstelling van zijn leden de afgelopen jaren belangrijker is geworden. Bovendien willen veel kandidaat-leden van de Commissie-Prodi dat een kabinetsmedewerker wordt belast met de zorg voor hun imago in de internationale pers. Dat is een reactie op de reorganisatie van de persdienst van de Europese Commissie, die Prodi heeft aangekondigd. Er komen straks woordvoerders voor de hele Commissie. Tot nu toe hadden alle Eurocommissarissen eigen woordvoerders, die soms onderling tegenstrijdige verhalen vertelden om hun eigen bazen in een zo gunstig mogelijk daglicht te plaatsen en negatieve zaken op andere leden van de Europese Commissie af te schuiven.

Voor kabinetsmedewerkers wordt het onder Prodi ingewikkelder om elkaar te ontmoeten. De nieuwe Commissievoorzitter heeft besloten de huisvesting van de Eurocommissarissen ingrijpend te veranderen. Een onlangs benoemde nieuwe kabinetschef verwacht dat de horeca in de Brusselse buurt met de meeste Europese kantoorgebouwen als gevolg hiervan extra goede zaken gaat doen.

Tot nu toe waren alle Eurocommissarissen met hun kabinetten in hetzelfde Brusselse gebouw gevestigd, dat de naam Breydel draagt. Onder Prodi moeten de Eurocommissarissen een bureau betrekken in een gebouw waarin ook de directoraten-generaal zijn gevestigd die de zaken van hun portefeuille behandelen. In dit opzicht gaat de commissaris lijken op een minister die ook in hetzelfde gebouw huist als zijn ambtenaren.

Kabinetsmedewerkers kunnen in de nieuwe situatie niet meer zo gemakkelijk bij elkaar aanwippen, zoals in Breydel het geval was. Ze krijgen straks de keus om elkaar in verspreid liggende gebouwen op te zoeken of om lunchafspraken in restaurants te maken. ,,Dat wordt dus nog vaker lunchen'', lacht een kabinetschef.