Overvloed overspoelt Den Haag

Er waart een spook door Den Haag en dat spook heet financiële overvloed. Een spook? Ja, want hoe blij de regeringspartijen ook zijn dat schraalhans niet langer keukenmeester is bij de Nederlandse overheid, nu al flakkert de strijd op over de verdeling van de rijkdommen die nog moeten komen. Moet de belasting verder omlaag? Of de staatsschuld? Of moet er meer geld naar verpleegkundigen, kleinere klassen, milieubescherming of computertechnologie?

De consument die tegen alle verwachtingen in maar auto's, meubels en cd-spelers blijft kopen, jaagt de economische groei aan. De financiële meevallers voor minister Zalm (Financiën) buitelen dezer dagen dan ook over elkaar heen. De extra belastinginkomsten brengen – als het zo doorgaat – de begroting volgend jaar op 0,1 procent na in evenwicht, na een kwart eeuw van tekorten, zo werd gisteren bekend. En het einde lijkt nog niet in zicht. Er zitten forse meevallers aan te komen bij de rijksuitgaven, terwijl de raming van de economische groei van 2,5 procent aan de krappe kant lijkt, zodat ook die nog voor een verrassing kan zorgen.

,,De verdeling van de meevallers is nog niet officieel geagendeerd, maar speelt wel in de hoofden van de betrokkenen'', zegt een ingewijde over de omfloerste strijd tussen de regeringspartijen PvdA, VVD en D66. Financiële specialisten van de Kamerfracties mijmeren hardop over de new economy: de economie die dankzij een voortdurende stijging van de productiviteit is verlost van hoge inflatie en laagconjuctuur. Het kabinet praat dezer dagen over de begroting.

De uitbundigheid lijkt een herhaling van een wel heel korte geschiedenis. Op een week na een jaar geleden — op 25 augustus — werd het debat over de regeringsverklaring opgefleurd met een onverwacht laag tekortcijfer van 0,9 procent over 1997. Daarop werd in de Tweede Kamer stevig gedebatteerd over de vraag wat er moest gebeuren als tijdens de zittingsperiode van het tweede paarse kabinet al begrotingsevenwicht zou worden bereikt.

Drie weken later, bij de behandeling van de begroting voor dit jaar, was de stemming door de Azië-crisis en de lage olieprijs al geheel omgeslagen en overheerste somberheid over de economische vooruitzichten.

De politiek en het Centraal Planbureau (CPB), dat zijn ramingen in een jaar tijd vijf keer heeft bijgesteld, zijn vooralsnog conjunctuurgevoeliger dan de Nederlandse economie zelf. Dit voorjaar werd een bezuinigingspakket van twee miljard gulden in elkaar gesleuteld om de kosten van de wateroverlast en opvang van asielzoekers te dekken. Die bezuinigingen blijven nodig. Premier Kok liet deze zomer nog zuinig weten dat de burgers er volgend jaar niet in koopkracht op vooruit zouden gaan.

Die kabinetsbeslissing is nu een van de geschilpunten. Dankzij de economische groei stijgt het inkomen van de meeste burgers en daarmee hun koopkracht (met 1 procent). Om de koopkracht gelijk te houden, zou de belasting eigenlijk omhoog moeten. Het ministerie van Financiën, in handen van de VVD, wil dat graag, omdat dan het tekort inderdaad op 0,1 procent zou komen. Het ministerie van Sociale Zaken, geleid door PvdA'er De Vries, voelt meer voor een koopkrachtstijging.

De voorkeur van De Vries past wel in de wens van de PvdA om wat de partij noemt te ,,investeren in de samenleving''. De PvdA wil om die reden morrelen aan de afspraak dat bij een tekort onder de 0,75 procent de helft van de meevallers naar tekortreductie gaat en de andere helft naar lastenverlichting. In plaats van de lastenverlichting wil de PvdA dan liever geld besteden aan de gezondheidszorg, het onderwijs en een verlichting van de lasten voor de lagere inkomensgroepen.

De VVD voelt daar niets voor, houdt vast aan de lastenverlichting en stopt eventuele extra's liever in de infrastrucuur. D66 houdt zijn kruit nog een beetje droog, zeker omdat een uitgavenmeevaller van 1,5 miljard gulden ook nog verdeeld moet worden. Maar mocht de nieuwe rijkdom worden besteed aan nieuwe uitgaven, dan heeft ook deze partij wel een verlanglijst. Onderwijs, en zorg natuurlijk, maar ook investeringen in de informatietechnologie en in het milieu — vooral omdat extra economische groei leidt tot meer milieubelasting.

Of de nieuwe economie bestaat zal nog moeten blijken. De nieuwe politiek, die alleen nog maar gaat over meevallers, lijkt zijn intrede te hebben gedaan.