Jevgeni Primakov is terug

Twee van Ruslands politieke zwaargewichten, ex-premier Jevgeni Primakov en de Moskouse burgemeester Joeri Loezjkov, hebben gisteren de handen ineengeslagen in hun strijd tegen de `partij van de macht' in het Kremlin. Primakov maakte gisteren bekend Loezjkovs partij Vaderland bij de komende Doemaverkiezingen te gaan leiden.

De Russische pers heeft het nieuwe duo alvast `Head & Shoulders' gedoopt. ,,Twee politici uit één flesje.''

Na drie maanden stilte kondigde Primakov quasi-terloops en zonder enige emotie aan dat hij op de brede schouders van burgemeester Loezjkov is geklommen: bij de Doemaverkiezingen in december staat zijn naam bovenaan de lijst van diens Vaderlandpartij.

Steunend op zijn wandelstok nam Primakov plaats achter een boeket van microfoons. Sinds zijn weinig eervolle ontslag – in april – als 's lands meest geliefde regeringsleider in jaren oogt de werkloze Primakov stukken ouder. Maar de oud-spion mompelt nog even monotoon als vanouds. Gezeten naast de driftig-energieke Loezjkov lijkt hij eerder geknipt voor het achterzitje van de tandem. Maar het is zijn wonderbaarlijk hoge `rating' (inmiddels een gangbaar Russisch woord) die het hem doet: op het scorelijstje van de opiniepeilers laat Primakov als veruit populairste politicus iedereen achter zich, inclusief de communisten.

Het zit de ambitieuze Loezjkov, die president wil worden, dan ook niet lekker dat hij voorlopig de tweede viool moet spelen. De burgemeester voert al jaren een persoonlijke promotiecampagne in binnen- en buitenland. Met zijn Vaderlandpartij, linksig met een flinke scheut nationalisme, is hij een strategische coalitie aangegaan met een aantal machtige gouverneurs. Maar het aan boord halen van Primakov, als kapitein nog wel, zal zich vroeg of laat wreken.

,,Sensationeel'' is dan ook, aldus de krant Kommersant, de uitspraak van Primakov dat hij in Rusland de post van vice-president wil introduceren. Op slag is het de commentatoren helder: Head & Shoulders hebben in gedachten alvast met het Kremlinmeubilair geschoven; hun alliantie is afgekeken van het Amerikaanse bestel waarin de presidentskandidaat geflankeerd wordt door zijn running mate, de beoogde vice-president.

De verovering van de Doema is voor het tweespan slechts een eerste etappe in de verkiezingsrace om het Kremlin.

Loezjkov liet meteen al doorschemeren dat hij noch Primakov zich echt zal inlaten met het in zijn ogen marginale werk van de parlementariër. De Doema-verkiezingen ziet hij als een tussentijdse krachtmeting, op weg naar de absolute macht.

Het Kremlin huivert – en met reden. Het andere, zojuist gevormde koppel van Boris Jeltsin en zijn nieuwe premier Vladimir Poetin (tevens kroonprins) heeft meteen de banden strakker aangehaald. ,,We mogen niemand de kans geven een wig te drijven tussen de president en de premier'', aldus Jeltsin. Als voormalig hoofd van inlichtingendienst FSB lijkt de loyale en bloedserieuze Poetin de juiste man op de juiste plek om Jeltsin te beschermen tegen de talloze vijanden die hij het afgelopen decennium heeft gemaakt.

Het gonst in Moskou van de geruchten dat Poetin carte blanche heeft om het blok Primakov-Loezjkov onderuit te halen. Eerste aanwijzing: het onverwachte ontslag, dinsdag, van minister van Justitie Pavel Krasjenninikov. De reden? ,,Ik weigerde bepaalde partijen in de ban te doen door hun registratie voor de verkiezingen te blokkeren'', aldus de ex-minister.

Veel lastercampagnes lijken hun oorsprong te hebben in het Kremlin, zoals deze zomer de verdachtmaking dat de vrouw van Loezjkov zich illegaal verrijkt. Jeltsins verbetenheid om Loezjkov uit te schakelen wordt verklaard uit zijn angst om als oud-president door Loezjkov berecht te worden voor de onderhandse verkoop van staatsbezit (,,de roof van de eeuw'') aan wat zakenlieden die hem in ruil voor deze kroonjuwelen aan een tweede ambtstermijn hielpen.

Tekenend voor de sfeer is de opmerking van Primakov, gisteren, dat hij ,,oud-staatshoofden veiligheid en een waardig bestaan'' gunt. Toch verwacht vrijwel niemand dat Jeltsin, hoe formidabel zijn rivalen ook blijken, de macht zomaar zal overdragen aan zijn politieke vijanden – ook al winnen die het vertrouwen van de kiezer.