Doema achter Poetin om Jeltsin te pesten

Vladimir Poetin is door het Russische parlement aanvaard als premier. Het was, anders dan het lijkt, een daad van verzet van de Doema.

Alleen in een commedia dell'arte, zoals maandag opgevoerd in de Russische Doema, kan de hoofdrolspeler teleurgesteld zijn als hij zijn zin krijgt.

Het overkwam Vladimir Poetin, een ex-KGB-agent wiens kandidatuur voor het premierschap van Rusland in één keer werd goedgekeurd door het anders zo dwarse parlement. Het liefst was hij tot drie keer toe afgewezen, want in dat geval schrijft het draaiboek (de Russische grondwet) voor dat de regisseur (president Boris Jeltsin) het hele politieke theater opdoekt en naar huis stuurt (de Doema ontbindt).

In dat scenario zou de sluwe Poetin evenzogoed premier van Rusland zijn geworden, zij het per presidentieel decreet. Zonder de militante tegenwerking van de Doema zou zijn hoofdtaak – alle opponenten van de heersende Kremlinkliek op veilige afstand houden – er een stuk makkelijker op zijn geworden.

Maar de Doemaleden zijn niet gek, zij doorzagen het opzetje en stemden dus voor Poetin. Om Jeltsin te pesten. ,,Russen aller landen'', riep de clown van extreem-rechts, Vladimir Zjirinovski, ,,verenigt u achter Poetin.'' Natuurlijk veinsde de publiciteitsschuwe ex-spion opluchting toen de uitslag van de elektronische stemming op het beeldscherm verscheen: met 232 stemmen voor en 84 tegen was hij benoemd tot Ruslands vijfde premier in anderhalf jaar.

De enige die zijn teleurstelling over het makke stemvee niet kon verbergen was de speciale afgezant van Jeltsin in de Doema. Deze Aleksandr Kotenkov heeft een eigen loge in het parlementsgebouw vanwaar hij het beste zicht heeft op de voorstelling. Na afloop sloeg hij de spijker op zijn kop met de opmerking dat de afgevaardigden ,,niet voor Poetin hadden gestemd, maar voor het behoud van hun privileges''. Als geen ander beseft deze gezant van het Kremlin dat de door communisten overvleugelde Doema – met de parlementsverkiezingen van 19 december in zicht – zichzelf niet vrijwillig buitenspel zet.

In die zin is de soepele acceptatie van Poetin dus een verzetsdaad van de communisten tegen het handjevol Jeltsingetrouwen dat zich in het Kremlin heeft verschanst. Die steeds kleiner wordende `familiekring', met vader Boris en dochter Tatjana als spil, is als de dood de macht in Rusland te verliezen. En terecht: de winnaar van de Russische presidentsverkiezingen van juni volgend jaar zou de Jeltsinkliek wegens wanbeleid en plundering van de schatkist in de gevangenis kunnen gooien.

Het voortdurende rouleren van premiers komt dan ook voort uit de paranoia van een verzwakte, eenzame tsaar. De linkse Jevgeni Primakov was een noodgreep ten tijde van de donkerste dagen van de roebelcrisis, die vandaag precies een jaar geleden losbarstte.

Hij bestond het om een arrestatiebevel uit te vaardigen tegen de steenrijke Boris Berezovksi, 's lands luidruchtigste oligarch en huisvriend van de Jeltsins. Primakov kon dit voorjaar vertrekken, en zijn opvolger, Sergej Stepasjin, liet de intimi van vader Boris en dochter Tatjana ongemoeid.

Maar politiegeneraal Stepasjin weigerde om Jeltsins rivalen, de populaire burgemeester van Moskou Joeri Loezjkov voorop, met ondemocratische middelen tegen te werken. Dus werd ook hij bedankt, zodra hij in Washington de hoognodige IMF-miljarden had weten los te praten.

Stepasjin belazerde de kluit niet, dat deed Jeltsin door hem direct daarop te vervangen voor een nog loyalere opvolger.

Met Vladimir Poetin, die als hoofd van de inlichtingendienst FSB over alle geheime persoonsdossiers van Jeltsins vijanden beschikt, speelt de zogenoemde Familie haar troefkaart uit. President Jeltsin heeft hem zelfs aangewezen als zijn kroonprins voor de presidentiële troon in het Kremlin – alsof hij in Rusland een dynastie in plaats van een democratie heeft gevestigd.

,,Waarom niet meteen Tatjana benoemd?'' schampert dan ook de krant Segodnja vanmorgen. Het opinieblad Itogi brengt op de cover een dubbelfoto van de Sovjet-partijleider Joeri Andropov uit de jaren tachtig, eveneens ex-hoofd van de inlichtingendienst, naast Vladimir Poetin. ,,Tijdperk der geheim agenten'', staat erbij.

Het Russische verkiezingsjaar kan beginnen. Alle hoofdrolspelers hebben hun startposities ingenomen. Ex-premier Jevgeni Primakov flirt met de Moskouse burgemeester Joeri Loezjkov, ex-premier Sergej Stepasjin in het politieke midden, bij de partij Ons Huis is Rusland van een andere ex-premier, Viktor Tsjernomyrdin.

De communisten opereren intussen vanuit hun zetel van de Doema, schuin tegenover het ommuurde Kremlin. Hun leider, Gennadi Zjoeganov, heeft premier Poetin als presidentiële boeman met frisse tegenzin verwelkomd, zonder overigens op hem te stemmen. ,,Want persoonlijk weiger ik aan deze komedie mee te doen'', zei hij.