Vrouwensporen in Salzburg

In de Oostenrijkse stad Salzburg zag ik in de boekhandel een opvallende gids liggen: Salzburg für Frauen. Geschichte, Kultur, Information. Ik vroeg me af wat het was: een door en voor vrouwen geschreven gids met de nadruk op `vrouwenzaken', zoals schoonheidssalons, modeshows en aquarelleercursussen? Nee, helemaal niet. Het boek, zo zag ik al bladerend, wil de stad Salzburg laten zien aan de hand van het vrouwelijke verleden. Via zes zorgvuldig uitgezette wandelingen of fietstochten met uitvoerige historische achtergronden brengt het boek de lezer langs huizen, beelden, tuinen en andersoortige bouwwerken die met interessante Salzburgse vrouwen te maken hebben.

,,De geschiedenis is doordrenkt van mannen', aldus de toelichting. ,,Vrouwen blijven verborgen. Zij laten in de geschiedenis weinig zichtbare sporen na. Noch in geschiedenisboeken noch in de openbare ruimte spelen zij een vooraanstaande rol. Daarom voert dit boek langs al die vrouwen die al dan niet achter gevels of naast beroemde mannen de geschiedenis van Salzburg hebben gevormd.'

Ik kon het natuurlijk niet laten: ik kocht het boek, huurde een fiets en maakte twee vrouwentochten. De een bracht me onder meer bij het voormalige huis van de operazangeres Anna Mildenburg, mede-oprichtster van de beroemde Salzburger Festspiele, en bij het verrukkelijke Mirabell-paleis, dat de vorst-aartsbisschop van Salzburg in 1606 voor zijn minnares Salome Alt liet bouwen.

Tijdens de tweede tocht fietste ik eerst langs de voormalige vroedvrouwenschool, vervolgens langs de Hexenturm, waar in de zeventiende eeuw zogenaamde heksen werden opgesloten voor ze op de brandstapel werden gegooid, en het woonhuis van Emilia Kraus alias Freiin von Wolfsberg, geliefde van Napoleon. Tussen 1805 en 1813 volgde zij, als page verkleed, de keizer op zijn reizen door Europa.

De volgende dag slaagde ik erin de bedenkster van dit originele boek, de Salzburgse econome dr. Isabella Klien, te spreken te krijgen. ,,Niemand durfde het aan om mijn manuscript uit te geven', vertelde zij. ,,Er is nog nooit zo'n stadsgids verschenen en ik heb dan ook met het idee moeten leuren. Maar het loopt geweldig: binnenkort verschijnt de derde druk.'

Zo succesvol blijkt Kliens concept, dat zij een `best for ladies'-bureau heeft opgezet, dat thema- en zakenreizen naar Salzburg voor vrouwen alleen (`reisende Solistinnen') of in groepen organiseert. Maar ook andere Oostenrijkse steden als Wenen en Graz zijn geïnteresseerd geraakt en men kan daar nu eveneens `best for ladies'-reizen boeken. En in Wenen verschijnt binnenkort de gids Wien für Frauen.

Mij dunkt dat Nederland niet kan achterblijven: hier ligt een breed terrein braak! `Amsterdam voor vrouwen', `Arnhem voor vrouwen', `Leeuwarden voor vrouwen', er is geen Nederlandse plaats zónder bouwwerken waar interessante vrouwen ooit verbleven. Voor mijn eigen woonplaats Den Haag kan ik moeiteloos een hele serie opsommen: Jacoba van Beieren, gravin van Holland; Cats' beruchte dochter Elisabeth Musch; de avonturierster Alexandrine Tinne; Mata Hari; de actrice Fie Carelsen...

Dus, historici en uitgevers: inventariseer ze en maak er mooie boekjes van. Succes gegarandeerd.

Vrouwensporen

Bij het artikel Vrouwensporen in Salzburg (in de krant van maandag 16 augustus, pagina 18) staat een foto van een vrouw met als onderschrift: `Caroline Auguste (1792-1873), de vierde echtgenote van keizer Franz I'. Het betrof hier de kunstenares Irene Andessner, die op de tentoonstelling Frauen zu Salzburg vooraanstaande vrouwen uit de geschiedenis van Salzburg, onder wie Caroline Auguste, in een hedendaagse omgeving verbeeldt. Deze expositie in het Salzburger Museum für Kunst und Kulturgeschichte duurt tot 12 september.